Mối liên hệ giữa chu kỳ hoạt động Mặt Trời và lớp băng Nam Cực: Phân tích dữ liệu cổ khí hậu học

Trong năm 2026, cộng đồng khoa học thế giới đã dành sự quan tâm đặc biệt đến hai lĩnh vực nghiên cứu có mối liên hệ mật thiết: sự tự quay vi sai và hoạt động từ trường của Mặt Trời, cùng với các nghiên cứu cổ khí hậu học nhằm xác lập mối tương quan giữa chu kỳ băng nhanh tại Nam Cực và những biến động của thái dương hệ. Hiện tại, Mặt Trời đang tiến gần đến đỉnh điểm của chu kỳ mặt trời thứ 25, một giai đoạn được dự báo sẽ diễn ra trong khoảng từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2026. Đáng chú ý, vào ngày 1 và 2 tháng 2 năm 2026, vùng vết đen mặt trời AR4366 đã giải phóng những đợt bùng phát dữ dội. Trong đó, sự kiện cấp X8.3 xảy ra vào ngày 1 tháng 2 đã trở thành đợt bùng phát mạnh nhất được ghi nhận trong năm 2026, gây ra tình trạng nhiễu vô tuyến cấp R3 trên khắp khu vực Nam Thái Bình Dương.

Một nghiên cứu quan trọng được công bố vào tháng 1 năm 2026 trên tạp chí Nature Communications đã cung cấp cái nhìn sâu sắc thông qua việc tái dựng lịch sử 3700 năm của các chu kỳ băng nhanh ven biển tại Nam Cực. Dựa trên việc phân tích các lớp trầm tích dưới đáy biển từ vịnh Edisto thuộc biển Ross, công trình này đã chỉ ra mối tương quan đáng kể giữa các chu kỳ băng giá và sự biến thiên tự nhiên của hoạt động mặt trời. Các nhà khoa học đã xác định được những mô hình lặp lại trong chu kỳ băng, tương ứng với chu kỳ Gleissberg (khoảng 90 năm) và chu kỳ Suess-De Vries (khoảng 240 năm). Những chu kỳ mặt trời kéo dài nhiều thập kỷ và thế kỷ này phát sinh từ sự thay đổi trong bức xạ từ trường và độ sáng của Mặt Trời, cho thấy mối liên kết chặt chẽ giữa các quá trình xa xôi ngoài không gian và sự ổn định của lớp băng ven biển Nam Cực.

Những gương mặt tiêu biểu dẫn dắt các nghiên cứu này bao gồm Tiến sĩ Michael Weber từ Đại học Bonn, Tiến sĩ Nicholeen Viall từ Trung tâm Bay Thăm dò Không gian Goddard của NASA và J. Todd Hoeksema từ Đại học Stanford, cùng với sự phối hợp của các tổ chức như Viện Khoa học Cực địa Ý (CNR) và Đại học Bonn. Tiến sĩ Weber kết luận rằng mối liên hệ giữa chu kỳ băng và chu kỳ mặt trời mang lại một sự hiểu biết nền tảng mới về tầm ảnh hưởng của Mặt Trời đối với lục địa băng giá này. Các mô hình mô phỏng cho thấy việc gia tăng bức xạ mặt trời làm ấm bề mặt nước biển và làm giảm hiệu ứng cách nhiệt của băng biển, khiến lớp băng ven biển trở nên dễ bị tổn thương hơn trước tác động của gió và sóng, giải thích cho các mô hình biến đổi đồng bộ với hoạt động của Mặt Trời.

Hoạt động mạnh mẽ của Mặt Trời trong năm 2026 càng khẳng định tầm quan trọng thực tiễn của việc dự báo thời tiết không gian nhằm bảo vệ hệ thống vệ tinh và mạng lưới điện trên Trái Đất. Do bản chất là plasma, Mặt Trời thể hiện sự tự quay vi sai rõ rệt, với vùng xích đạo quay nhanh nhất trong khoảng 24,47 ngày Trái Đất (chu kỳ thiên văn), trong khi ở vĩ độ 75 độ, thời gian này kéo dài tới 33,40 ngày. Tiến sĩ Viall làm rõ rằng phép đo 27,3 ngày của Richard Carrington thực chất là chu kỳ giao hội, chứ không phải là chu kỳ thiên văn chính xác về mặt vật lý (vốn chỉ khoảng 25,4 ngày ở vĩ độ của các vết đen mặt trời). Việc nghiên cứu băng Nam Cực mở ra một con đường quan trọng để mở rộng kiến thức về băng ven biển vượt xa các hồ sơ vệ tinh vốn chỉ tồn tại vài thập kỷ, giúp phân biệt rõ ràng giữa biến đổi tự nhiên và tác động do con người gây ra.