Gia tốc Dịch chuyển Cực Bắc Từ đòi hỏi Cập nhật Mô hình Từ trường Thế giới WMM2025

Sự dịch chuyển với gia tốc của Cực Bắc Từ trong năm 2025 đang là mối quan tâm hàng đầu của các chuyên gia địa vật lý do hệ lụy trực tiếp của nó đối với các hệ thống định vị hiện đại. Mặc dù tốc độ dịch chuyển đã có sự suy giảm đáng kể trong vòng năm năm gần đây so với thời kỳ đỉnh điểm, Cực Bắc Từ vẫn đang nhanh chóng tiến về phía Siberia, Nga. Sự thay đổi liên tục này đòi hỏi các mô hình từ trường địa cầu phải được điều chỉnh thường xuyên để duy trì tính chính xác trong mọi ứng dụng điều hướng toàn cầu.

Quá trình dịch chuyển nhanh chóng này thực chất bắt đầu từ thập niên 1990, khi tốc độ tăng vọt từ mức ban đầu khoảng 10 đến 14 km mỗi năm lên tới đỉnh điểm khoảng 50 đến 55 km mỗi năm trong những năm 2000. Theo đánh giá của Mô hình Từ trường Thế giới (WMM) năm 2025, tốc độ trung bình hiện tại đã giảm xuống còn khoảng 36 km/năm, một sự giảm tốc đáng chú ý nhưng vẫn cao hơn nhiều so với các chuẩn mực lịch sử. Sự dịch chuyển này là hệ quả của các động lực phức tạp bên trong lõi ngoài Trái Đất, nơi sắt và niken nóng chảy tạo ra từ trường bao quanh hành tinh.

Để đối phó với sự biến thiên này, mô hình tham chiếu chuẩn, Mô hình Từ trường Thế giới (WMM), được các cơ quan như Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia Hoa Kỳ (NGA), Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA), và Cục Khảo sát Địa chất Anh (BGS) cập nhật định kỳ năm năm một lần. Phiên bản hiện hành, WMM2025, được công bố vào ngày 17 tháng 12 năm 2024 và có hiệu lực đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2029. Bản cập nhật này đã xác định vị trí mới của cực từ, hiện đã gần Siberia hơn là Canada. Một điểm mới trong năm 2025 là sự ra mắt đồng thời của WMMHR2025 (Độ phân giải Cao), cung cấp độ phân giải không gian được cải thiện đáng kể, xấp xỉ 300 km tại xích đạo, so với 3.300 km của phiên bản tiêu chuẩn, nhằm mang lại độ chính xác phương hướng vượt trội cho các hệ thống định vị tiên tiến.

Giáo sư Scott Brame, một nhà nghiên cứu tại Đại học Clemson, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa Cực Bắc Địa lý và Cực Bắc Từ, với Cực Bắc Từ luôn di chuyển, làm thay đổi hướng chỉ của kim la bàn. Ông cảnh báo rằng nếu các ứng dụng điều hướng trên điện thoại thông minh hoặc thiết bị ô tô không được cập nhật thường xuyên, chúng có thể đưa ra chỉ dẫn sai lệch. Một nghiên cứu chỉ ra rằng nếu không cập nhật vị trí Cực Bắc Từ mới, một chuyến bay tự động từ Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) đến Anh có thể lệch hướng tới 150 km. Cả la bàn truyền thống và công nghệ hiện đại như GPS đều phụ thuộc vào hướng Bắc từ trường, và việc cập nhật phiên bản WMM mới nhất là thiết yếu để các hệ thống này hoạt động ổn định.