Nghiên cứu mới đặt nghi vấn về nguồn gốc phi sinh học của các hợp chất hữu cơ trên Sao Hỏa

Một phân tích khoa học mới được công bố vào ngày 4 tháng 2 năm 2026 trên tạp chí Astrobiology đang gây xôn xao dư luận khi đặt ra những nghi vấn lớn về khả năng các phân tử hữu cơ phức tạp trên Sao Hỏa chỉ được hình thành từ các cơ chế phi sinh học. Trọng tâm của nghiên cứu này dựa trên các dữ liệu quý giá do xe tự hành Curiosity của NASA thu thập được. Kể từ năm 2012, Curiosity đã miệt mài khám phá hố va chạm Gale, một khu vực được các nhà khoa học tin rằng từng sở hữu các hệ thống nước phong phú cách đây hàng tỷ năm, tạo điều kiện cho những mầm mống sự sống tiềm năng phát triển.

Dữ liệu then chốt phục vụ cho nghiên cứu này đến từ việc phân tích mẫu đá sét cổ đại mang mật danh "Cumberland", được lấy tại khu vực Yellowknife Bay. Vào tháng 3 năm 2025, đội ngũ nghiên cứu đã lần đầu tiên công bố việc phát hiện một lượng nhỏ decane, undecane và dodecane trong mẫu vật này. Đây là những hydrocacbon có cấu trúc tương tự như các mảnh vỡ của axit béo – thành phần thiết yếu cấu tạo nên màng tế bào của các sinh vật trên Trái Đất. Ước tính ban đầu cho thấy nồng độ của những phân tử hữu cơ lớn nhất từng được tìm thấy trên Hành tinh Đỏ này nằm trong khoảng từ 30 đến 50 phần tỷ (ppb).

Để đánh giá vai trò của các nguồn phi sinh học, chẳng hạn như vật chất từ thiên thạch rơi xuống, một nhóm nghiên cứu quốc tế do nhà vật lý thiên văn Alexander Pavlov từ Trung tâm Bay vũ trụ Goddard của NASA dẫn đầu đã thực hiện các mô phỏng về sự phân hủy của các hợp chất hữu cơ dưới tác động của bức xạ vũ trụ. Do thiếu bầu khí quyển dày đặc và từ trường toàn cầu, Sao Hỏa luôn phải hứng chịu những đợt bắn phá bức xạ liên tục từ không gian. Các nhà khoa học đã áp dụng phương pháp "vặn ngược kim đồng hồ" khoảng 80 triệu năm – khoảng thời gian ước tính mẫu đá đã nằm trên bề mặt – để tính toán hàm lượng vật chất ban đầu trước khi bị phá hủy bởi môi trường khắc nghiệt.

Kết quả từ mô phỏng đã đưa ra những con số gây kinh ngạc: trước khi bị bức xạ tàn phá, đá sét Cumberland có thể đã chứa từ 120 đến 7700 phần triệu (ppm) các ankan chuỗi dài hoặc các tiền chất của chúng. Nồng độ được tái cấu trúc này vượt xa mức độ mà các quá trình phi sinh học đã biết có thể cung cấp, bao gồm cả sự vận chuyển từ không gian hoặc các phản ứng thủy nhiệt. Đáng chú ý, đặc điểm khoáng vật học của mẫu vật không cho thấy dấu hiệu của nhiệt độ cao cần thiết cho các quá trình hóa học phi sinh học như vậy. Nhóm nghiên cứu đi đến kết luận rằng sự hiện diện của các phân tử này "không thể được giải thích một cách dễ dàng" nếu chỉ dựa vào các nguồn phi sinh học đơn thuần.

Công trình này, dựa trên dữ liệu từ thiết bị SAM (Phân tích mẫu tại Sao Hỏa), đã củng cố thêm các lập luận về một nền hóa học hữu cơ phức tạp trên Sao Hỏa cổ đại. Mặc dù các tác giả nhấn mạnh rằng đây chưa phải là bằng chứng cuối cùng khẳng định sự tồn tại của sự sống, nhưng họ coi giả thuyết về nguồn gốc sinh học, có thể từ các vi sinh vật cổ đại, là một "giả thuyết hợp lý". Việc phát hiện ra các hợp chất hữu cơ lớn như vậy trong các lớp đá hình thành từ môi trường nước hàng tỷ năm trước đã khẳng định tiềm năng cư trú của khu vực hố Gale trong quá khứ, đồng thời mở ra nhu cầu cấp thiết cho các dòng bằng chứng độc lập khác trong tương lai.