Liên minh LIGO-Virgo-KAGRA công bố danh mục GWTC-4 với 128 phát hiện mới về sóng hấp dẫn

Vào tháng 3 năm 2026, cộng đồng thiên văn học quốc tế đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lĩnh vực nghiên cứu sóng hấp dẫn khi liên minh LIGO-Virgo-KAGRA (LVK) chính thức giới thiệu danh mục GWTC-4 cập nhật. Tập dữ liệu đồ sộ này đã được công bố trên tạp chí khoa học danh tiếng Astrophysical Journal Letters, mở rộng đáng kể cơ sở dữ liệu về những biến động trong cấu trúc không-thời gian. Những phát hiện mới này không chỉ làm phong phú thêm kho tàng tri thức nhân loại mà còn tiếp tục củng cố những dự đoán thiên tài mà Albert Einstein đã đưa ra từ năm 1915 về bản chất của vũ trụ.

Danh mục GWTC-4 ghi nhận tổng cộng 128 nguồn sóng hấp dẫn mới được phát hiện trong giai đoạn đầu của chu kỳ quan sát thứ tư (O4a), diễn ra từ tháng 5 năm 2023 đến tháng 1 năm 2024. Con số này lớn hơn gấp đôi so với quy mô của danh mục trước đó, vốn chỉ bao gồm 90 sự kiện được thu thập qua ba chiến dịch quan sát đầu tiên. Mặc dù phiên bản sơ bộ 4.0 đã được giới thiệu tới công chúng vào tháng 8 năm 2025, nhưng phải đến năm 2026, các dữ liệu này mới chính thức được xác lập vị thế khoa học thông qua các quy trình thẩm định chuyên sâu.

Loạt phát hiện mới này bao gồm sự sáp nhập của đa dạng các vật thể đặc trong vũ trụ, với khối lượng của các thành phần lỗ đen trong hệ nhị phân dao động từ 5,79 đến 137 lần khối lượng Mặt Trời. Trong số các sự kiện được ghi nhận, GW231123_135430 nổi lên như một hiện tượng đặc biệt, được xác định là vụ sáp nhập lỗ đen nhị phân có khối lượng lớn nhất từng được tài liệu hóa cho đến nay. Sự dồi dào của các lỗ đen được phát hiện có tác động trực tiếp đến việc hiểu rõ các quá trình tiến hóa của sao và cơ chế hình thành vật thể, đồng thời hỗ trợ tinh chỉnh các phép đo vũ trụ học quan trọng như hằng số Hubble.

Mạng lưới đài quan sát toàn cầu chịu trách nhiệm cho những khám phá này bao gồm Đài quan sát sóng hấp dẫn bằng giao thoa kế laser (LIGO) tại Hoa Kỳ, giao thoa kế Virgo tại Ý và máy dò sóng hấp dẫn Kamioka (KAGRA) tại Nhật Bản. Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên KAGRA tham gia thu thập dữ liệu khoa học đồng thời với LIGO và Virgo trong suốt toàn bộ chu kỳ O4. Chu kỳ quan sát thứ tư này bắt đầu từ tháng 5 năm 2023 và kết thúc vào ngày 18 tháng 11 năm 2025, trở thành chiến dịch dài nhất trong lịch sử của mạng lưới. Trong số khoảng 250 ứng viên tiềm năng được ghi nhận theo thời gian thực, có 128 sự kiện đã chính thức lọt vào danh mục GWTC-4.0, minh chứng cho sự cải thiện vượt bậc về độ nhạy của các thiết bị dò.

Sự ra đời của GWTC-4 đại diện cho một bước tiến khổng lồ trong vật lý thiên văn quan sát, cung cấp một khối lượng dữ liệu thực nghiệm quý giá để kiểm chứng thuyết tương đối tổng quát và nghiên cứu quần thể các vật thể đặc trong vũ trụ. Việc bao gồm các vụ sáp nhập không đối xứng và ghi lại sự kiện sáp nhập lớn nhất hiện nay đã tạo ra những giới hạn thực nghiệm then chốt cho các mô hình lý thuyết. Sau khi hoàn tất các đợt nâng cấp thiết bị cần thiết, liên minh LVK đang lên kế hoạch cho chu kỳ quan sát tiếp theo kéo dài sáu tháng mang tên IR1, dự kiến sẽ bắt đầu vào cuối mùa hè hoặc đầu mùa thu năm 2026.