Phát hiện Vật thể Tối bí ẩn với Hồ sơ Mật độ Bất thường ở Khoảng cách 6,5 Tỷ Năm Ánh Sáng

Một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế, dẫn đầu bởi Tiến sĩ Simona Vegetti thuộc Viện Vật lý Thiên văn Max Planck (MPA), đã công bố những phát hiện đáng kinh ngạc trên tạp chí Nature Astronomy vào tháng 1 năm 2026. Công trình này phân tích một thiên thể vô hình nằm cách Trái Đất khoảng 6,5 tỷ năm ánh sáng. Điều đặc biệt là vật thể không phát xạ này chỉ được ghi nhận thông qua tác động nhiễu loạn hấp dẫn mà nó gây ra lên bức xạ nền vũ trụ. Chính sự nhiễu loạn này đã cho phép các nhà khoa học tái tạo lại một hồ sơ mật độ cực kỳ khác thường, điều này đang thách thức các mô hình vũ trụ học đã được chấp nhận từ lâu.

Việc nghiên cứu sâu sắc về sự bóp méo hấp dẫn này được thực hiện bằng cách đối chiếu dữ liệu thu thập từ một mạng lưới kính viễn vọng vô tuyến toàn cầu. Các kính viễn vọng này đã được hợp nhất để tạo thành một siêu kính viễn vọng ảo có kích thước tương đương với hành tinh Trái Đất. Các thông số cốt lõi của phát hiện bao gồm khoảng cách 6,5 tỷ năm ánh sáng và khối lượng ước tính xấp xỉ một triệu lần khối lượng Mặt Trời. Ngoài Tiến sĩ Vegetti, nghiên cứu còn có sự tham gia của các nhà khoa học Ý là Cristiana Spingola và Davide Massari từ Viện Vật lý Thiên văn Quốc gia (INAF) tại Bologna. Khám phá này là bước tiến tiếp theo từ những tìm tòi ban đầu vào tháng 10 năm 2025, khi cùng một phương pháp đã ghi nhận nhiễu loạn hấp dẫn từ một vật thể có kích thước nhỏ hơn.

Phương pháp luận khoa học này dựa trên nguyên lý thấu kính hấp dẫn, một công cụ gián tiếp mạnh mẽ cho phép các nhà khoa học nghiên cứu các cấu trúc không nhìn thấy được và lập bản đồ sự phân bố khối lượng, bao gồm cả vật chất tối. Phân tích mật độ đã chỉ ra rằng phần trung tâm của vật thể này có đặc điểm giống như một lỗ đen hoặc một lõi sao dày đặc. Tuy nhiên, vùng ngoại vi lại thể hiện sự dẹt xuống, tạo thành một thành phần đĩa lớn, không phát xạ. Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng cấu trúc này có thể đại diện cho một loại vật thể tối chưa từng được phân loại trước đây, điều này đặt ra nghi vấn lớn đối với các quan niệm tiêu chuẩn về vật chất tối lạnh và vật chất tối ấm. Hồ sơ mật độ dị thường, với sự tập trung cao độ ở trung tâm và sau đó mở rộng đáng kể nhưng phẳng hơn ở bên ngoài, là chưa từng có đối với các vật thể có khối lượng tương đương.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng nếu các quan sát tiếp theo, ví dụ như sử dụng Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST), không phát hiện bất kỳ sự phát xạ ánh sáng nào, điều này sẽ mang lại những hệ quả sâu sắc cho các hệ hình vũ trụ hiện hành. Bà Simona Vegetti, người cũng là trưởng nhóm nghiên cứu Lise Meitner tại MPA, trước đây đã phát triển kỹ thuật mô hình hóa thấu kính hấp dẫn theo Bayes, được gọi là mô phỏng hấp dẫn, nhằm tìm kiếm các cấu trúc hạ cấp của vật chất tối. Trong bối cảnh rộng hơn, phát hiện này có tính thời sự cao vì nó trực tiếp tác động đến các mô hình về bản chất của vật chất tối, vốn được ước tính chiếm khoảng 85% tổng khối lượng của Vũ trụ.

Song song với khám phá này, vào tháng 1 năm 2026, NASA cũng thông báo về việc Kính viễn vọng Hubble đã phát hiện một vật thể độc đáo khác, được đặt tên là Cloud-9, cách Trái Đất 14 triệu năm ánh sáng. Cloud-9 là một đám mây khí không chứa sao, với vật chất tối chiếm ưu thế, có khối lượng vật chất tối ước tính khoảng 5 tỷ lần khối lượng Mặt Trời. Khác với vật thể của Vegetti được ghi nhận qua sự méo mó ánh sáng của một thiên hà xa xôi, Cloud-9 được ghi nhận như một cấu trúc tự thân, giàu hydro, và được coi là một 'di tích' của quá trình hình thành thiên hà sơ khai. Những phát hiện này đang mở ra những chương mới trong việc hiểu biết về vật chất vô hình chi phối vũ trụ của chúng ta.