Brazil xác nhận phát hiện đá Tektite 6,3 triệu năm tuổi liên quan đến vụ va chạm thiên thạch

Cộng đồng khoa học Brazil vừa chính thức xác nhận việc phát hiện các mẫu đá tektite trên lãnh thổ nước này. Đây là loại thủy tinh tự nhiên cực kỳ quý hiếm, được hình thành từ những vụ va chạm thiên thạch dữ dội xảy ra cách đây khoảng 6,3 triệu năm. Phát hiện mang tính đột phá này đã được công bố vào tháng 12 năm 2025 trên tạp chí khoa học danh tiếng Geology, đưa Brazil trở thành một trong bảy khu vực hiếm hoi trên thế giới ghi nhận hiện tượng vũ trụ đặc biệt này.

Khác với đá obsidian có nguồn gốc từ núi lửa, tektite sở hữu đặc điểm nhận dạng riêng biệt là hàm lượng nước cực thấp, chỉ chiếm chưa đầy 0,03% trọng lượng. Đây là bằng chứng trực tiếp cho những cú va chạm năng lượng cao giữa các vật thể ngoài không gian với Trái Đất. Trước đây, thế giới chỉ biết đến năm khu vực phân bố tektite chính bao gồm: Australasian, Trung Âu, Bờ Biển Ngà, Bắc Mỹ và Belize. Cuộc nghiên cứu quan trọng này được dẫn dắt bởi Giáo sư Alvaro Pinteado Crósta, chuyên gia cao cấp tại Viện Khoa học Địa chất thuộc Đại học Campinas (Unicamp), người đã dành tâm huyết nghiên cứu các cấu trúc va chạm từ những năm 1970. Dự án còn có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức trong nước như Unicamp, USP (Đại học São Paulo) và các trung tâm nghiên cứu quốc tế từ Pháp, Áo và Úc.

Các mẫu vật được đặt tên là "geraisites" để vinh danh các đô thị nơi chúng được tìm thấy là Tayobeiras, Curral de Dentro và São João do Paraíso. Qua các quy trình phân tích hóa học, đồng vị và địa thời học với độ chính xác cao, các nhà khoa học đã loại bỏ hoàn toàn giả thuyết về nguồn gốc núi lửa. Sự hiện diện của lechatelierite — một loại khoáng vật đặc trưng chỉ xuất hiện trong các sự kiện va chạm thiên thạch — đã củng cố thêm tính xác thực của phát hiện này. Với hơn 600 mẫu vật được thu thập, phạm vi phân bố của chúng trải dài trên một khu vực rộng lớn hơn 900 km, bao phủ các bang Minas Gerais, Bahia và Piauí.

Trọng lượng của các viên geraisites rất đa dạng, dao động từ dưới 1 gram đến 85,4 gram. Hình dáng của chúng phản ánh rõ nét quá trình hình thành trong điều kiện khí động học, bao gồm các dạng hình cầu, hình elip, hình giọt nước và hình quả tạ. Dữ liệu đồng vị từ strontium, neodymium và hafnium cho thấy vụ va chạm đã tác động vào lớp vỏ lục địa felsic, có khả năng thuộc đại Trung Thái Cổ (Mesoarchean). Khám phá này đóng vai trò nền tảng trong việc bổ sung dữ liệu vào hồ sơ địa chất của lục địa Nam Mỹ, mở ra cái nhìn mới về lịch sử cổ địa lý khu vực.

Giáo sư Crósta, người nổi tiếng với "Kỹ thuật Crósta" trong viễn thám thăm dò khoáng sản, đã dành nhiều thập kỷ để giải mã các cấu trúc va chạm tại Brazil. Tính đến năm 2026, mục tiêu trọng tâm của nhóm nghiên cứu là xác định vị trí và lập bản đồ chính xác hố va chạm khổng lồ tương ứng với độ tuổi và loại đá mục tiêu liên quan đến sự hình thành geraisites. Việc mở rộng diện tích tìm thấy mẫu vật lên tới 900 km hoàn toàn phù hợp với quy luật được quan sát tại các bãi tektite khác trên thế giới, nơi kích thước vùng phân bố tỉ lệ thuận với năng lượng của vụ va chạm. Tektite, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "tektos" có nghĩa là nóng chảy, đại diện cho một sự kiện địa chất tương đối trẻ nếu so với các mẫu tektite tại Bờ Biển Ngà vốn có niên đại khoảng 1,3 triệu năm.