Brezilya'da 6,3 Milyon Yıllık Göktaşı Çarpması Kanıtı: Nadir Tektit Keşfi Resmileşti

Brezilya bilim dünyası, yaklaşık 6,3 milyon yıl önce meydana gelen devasa bir göktaşı çarpmasının sonucunda oluşan nadir bir doğal cam türü olan tektitlerin kendi topraklarında bulunduğunu resmen teyit etti. Aralık 2025 tarihinde saygın bilimsel dergi Geology'de yayımlanan bu önemli keşif, Brezilya'yı dünya üzerinde bu tür kozmojenik fenomenlerin belgelendiği yedi seçkin bölgeden biri haline getirdi. Bu gelişme, Güney Amerika'nın jeolojik geçmişine dair bildiklerimizi kökten değiştirecek nitelikte bir adım olarak değerlendiriliyor.

Volkanik obsidyenden, ağırlıkça %0,03'ten daha az olan son derece düşük su içeriğiyle ayrılan tektitler, Dünya ile gerçekleşen yüksek enerjili çarpışmaların en somut kanıtları arasında yer alıyor. Şimdiye kadar küresel ölçekte Avustralasya, Orta Avrupa, Fildişi Sahili, Kuzey Amerika ve Belize olmak üzere yalnızca beş ana tektit alanı bilinmekteydi. 1970'li yıllardan bu yana çarpma yapıları üzerine uzmanlaşan Campinas Üniversitesi (Unicamp) Yer Bilimleri Enstitüsü'nden Kıdemli Profesör Alvaro Penteado Crósta liderliğinde yürütülen bu kapsamlı çalışmaya, Unicamp ve USP (São Paulo Üniversitesi) gibi Brezilya kurumlarının yanı sıra Fransa, Avusturya ve Avustralya'dan uluslararası araştırma merkezleri de destek verdi.

Bulundukları Tayobeiras, Curral de Dentro ve São João do Paraíso belediyelerinin onuruna «gerayzitler» (geraisites) olarak adlandırılan örnekler, son derece hassas kimyasal, izotopik ve jeokronolojik analizlerden geçirildi. Uygulanan bu ileri yöntemler, numunelerin volkanik kökenli olma ihtimalini kesin olarak ortadan kaldırırken, yalnızca şiddetli çarpma olaylarında görülen bir mineral olan leşatölyerit (lechatelierite) varlığını da kanıtladı. Toplamda 600'den fazla parçadan oluşan bu buluntular; Minas Gerais, Bahia ve Piauí eyaletlerini kapsayan ve boylamasına 900 kilometreden fazla bir mesafeye yayılan geniş bir alana dağılmış durumdadır.

Ağırlıkları 1 gramın altından başlayıp 85,4 grama kadar ulaşan gerayzitlerin formları, atmosferden geçerken kazandıkları aerodinamik yapıları yansıtmaktadır; bu kapsamda küresel, elipsoid, damla ve dambıl benzeri şekiller dikkat çekmektedir. Stronsiyum, neodimyum ve hafniyum üzerine yapılan izotopik incelemeler, çarpmanın muhtemelen Mezoarkean dönemine ait kıtasal ve felsik bir kabuk üzerinde gerçekleştiğine işaret ediyor. Bu keşif, Güney Amerika'nın jeolojik kayıtlarını zenginleştirerek kıtanın paleocoğrafyası için temel bir önem arz etmektedir.

Maden arama çalışmalarında uzaktan algılama için geliştirdiği «Crósta Tekniği» ile tanınan Profesör Crósta, onlarca yıldır Brezilya'daki çarpma yapılarını haritalandırmaktadır. 2026 yılı itibarıyla araştırmacıların önündeki en büyük hedef, gerayzitlerin oluşumuna yol açan, yaş ve hedef kayaç tipiyle uyumlu devasa çarpma kraterinin yerini tam olarak tespit etmektir. Örneklerin yayılım alanının 900 kilometreye kadar genişlemesi, çarpışma enerjisinin büyüklüğü ile alanın genişliği arasındaki doğru orantıyı gösteren küresel modellerle de örtüşmektedir. Adını Yunanca tektos (erimiş) kelimesinden alan bu oluşumlar, örneğin 1,3 milyon yıl öncesine tarihlenen Fildişi Sahili tektitlerine kıyasla daha eski, ancak jeolojik zaman çizelgesinde nispeten genç bir olayı temsil etmektedir.