Brazylia potwierdza odkrycie tektytów sprzed 6,3 miliona lat związanych z uderzeniem meteorytu

Brazylijscy naukowcy oficjalnie potwierdzili sensacyjne odnalezienie na terytorium swojego kraju tektytów – niezwykle rzadkiego rodzaju naturalnego szkła, które powstało w wyniku potężnego uderzenia meteorytu w powierzchnię Ziemi około 6,3 miliona lat temu. To przełomowe odkrycie, które zostało szczegółowo udokumentowane w grudniu 2025 roku na łamach prestiżowego czasopisma naukowego Geology, sprawia, że Brazylia dołączyła do wąskiego grona zaledwie siedmiu regionów na całym świecie, w których oficjalnie potwierdzono występowanie tego typu unikalnych zjawisk kosmogenicznych.

Tektyty różnią się w sposób zasadniczy od powszechnie występującego wulkanicznego obsydianu, co objawia się przede wszystkim ich skrajnie niską zawartością wody, wynoszącą mniej niż 0,03% całkowitej masy obiektu. Tak niska wilgotność jest bezpośrednim dowodem na ich powstanie w warunkach ekstremalnie wysokiej energii, towarzyszącej kolizjom ciał niebieskich z naszą planetą. Do czasu tego odkrycia nauka znała jedynie pięć głównych pól tektytowych: australazjatyckie, środkowoeuropejskie, północnoamerykańskie, belizeńskie oraz pole na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Całym procesem badawczym kierował profesor Alvaro Pinteadu Crósta, starszy profesor tytularny z Instytutu Nauk o Ziemi Uniwersytetu w Campinas (Unicamp), który od lat 70. XX wieku zajmuje się analizą struktur uderzeniowych. W pracach, obok brazylijskich instytucji takich jak Unicamp i USP (Uniwersytet w São Paulo), uczestniczyły również renomowane międzynarodowe ośrodki naukowe z Francji, Austrii oraz Australii.

Odnalezione próbki otrzymały oficjalną nazwę „geraisitos”, co stanowi bezpośrednie nawiązanie do gmin Tayobeiras, Curral de Dentro oraz São João do Paraíso, gdzie natrafiono na pierwsze egzemplarze. Zostały one poddane niezwykle precyzyjnym analizom chemicznym, izotopowym oraz geochronologicznym, które pozwoliły badaczom na całkowite wykluczenie ich pochodzenia wulkanicznego. Kluczowym elementem potwierdzającym ich kosmiczną genezę było wykrycie lechatelierytu – specyficznej inkluzji mineralnej, która powstaje wyłącznie podczas gwałtownych zdarzeń uderzeniowych o ogromnej sile. Dotychczas naukowcy zabezpieczyli ponad 600 fragmentów, które są rozproszone na ogromnym obszarze o rozpiętości przekraczającej 900 kilometrów, obejmującym terytoria brazylijskich stanów Minas Gerais, Bahia oraz Piauí.

Masa poszczególnych okazów geraisitos jest bardzo zróżnicowana i waha się od drobnych odłamków ważących mniej niż 1 gram do okazałych obiektów o masie 85,4 grama. Ich formy zewnętrzne są typowe dla ciał kształtowanych aerodynamicznie podczas przelotu przez atmosferę w stanie stopionym, przybierając kształty sferyczne, elipsoidalne, kroplowate oraz charakterystyczne formy przypominające hantle. Dane uzyskane z analiz izotopowych strontu, neodymu i hafu dostarczają dowodów na to, że uderzenie nastąpiło w kontynentalną, prawdopodobnie mezoarcheiczną skorupę o charakterze felsytowym. Odkrycie to ma fundamentalne znaczenie dla współczesnej paleogeografii Ameryki Południowej, ponieważ w istotny sposób wzbogaca ono rejestr geologiczny tego kontynentu o nowe, niezwykle istotne dane naukowe.

Profesor Crósta, który zyskał światowe uznanie dzięki opracowaniu tak zwanej „Techniki Crósty” stosowanej w teledetekcji do poszukiwania cennych minerałów, od wielu dziesięcioleci bada brazylijskie struktury uderzeniowe. W perspektywie roku 2026 głównym zadaniem stojącym przed zespołem badawczym jest teraz precyzyjne zlokalizowanie oraz dokładne zmapowanie gigantycznego krateru uderzeniowego, którego wiek i charakterystyka geologiczna odpowiadałyby procesowi formowania się geraisitos. Tak duża powierzchnia rozprzestrzenienia próbek, wynosząca 900 kilometrów, jest w pełni zgodna z prawidłowościami obserwowanymi w innych polach tektytowych na świecie, gdzie rozmiar obszaru jest bezpośrednio powiązany z energią uderzenia meteorytu. Nazwa tych obiektów wywodzi się od greckiego słowa tektos, co oznacza „stopiony”, a samo zdarzenie sprzed 6,3 miliona lat jest uznawane za stosunkowo młode w porównaniu do innych znanych pól, takich jak tektyty z Wybrzeża Kości Słoniowej datowane na 1,3 miliona lat.