Phát hiện loài tuế mới Zamia urarinorum tại các vùng rừng ngập nước Amazon thuộc Peru

Tại vùng Amazon thuộc Peru, một nhóm nghiên cứu quốc tế đã chính thức ghi nhận và mô tả một loài tuế hoàn toàn mới mang tên Zamia urarinorum. Công bố trên tạp chí Phytotaxa vào tháng 2 năm 2026, phát hiện này mang giá trị khoa học to lớn vì loài này sinh trưởng mạnh mẽ trong những điều kiện vốn được coi là không phù hợp với thực vật thuộc bộ Tuế: những vùng đất ngập nước thường xuyên của rừng nhiệt đới. Tuế là nhóm thực vật có hạt với lịch sử tiến hóa hơn 200 triệu năm, thường chỉ được tìm thấy ở những vùng đất thoát nước tốt.

Nghiên cứu được thực hiện bởi sự hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Amazon Peru (IIAP), Đại học Công giáo Giáo hoàng Peru (PUCP) và Trung tâm Thực vật học Montgomery (MBC). Loài thực vật này được tìm thấy tại vùng Loreto, nằm giữa lưu vực sông Tigrillo và sông Urituyacu. Điểm đặc biệt nhất của Zamia urarinorum chính là khả năng chịu đựng tình trạng thiếu oxy (hypoxia), cho phép chúng tồn tại trong môi trường đất bão hòa nước. Đây là một đặc tính thích nghi chưa từng thấy trong chi Zamia, mở rộng hiểu biết của con người về khả năng thích ứng sinh thái của bộ Tuế.

Về mặt hình thái, Zamia urarinorum có nhiều nét tương đồng với loài Zamia multidentata nhưng vẫn sở hữu những đặc điểm phân biệt rõ rệt. Loài mới này có số lượng lá trên thân ít hơn, chỉ từ 2 đến 5 lá so với 8 đến 14 lá ở Z. multidentata. Các lá chét của chúng dài hơn, có hình elip hẹp với các răng cưa tập trung ở phần ngọn. Sự khác biệt về sinh sản bao gồm nón phấn nhỏ hơn đáng kể với trục có lông mịn và hạt có kích thước bé hơn. Đáng chú ý, nghiên cứu này cũng xác nhận sự mở rộng phạm vi phân bố của loài Z. multidentata sang lãnh thổ Peru, thay vì chỉ giới hạn ở bang Acre của Brazil như trước đây.

Được đặt tên theo tộc người Urarina, loài cây này đóng vai trò thiết yếu trong hệ sinh thái địa phương, hỗ trợ quản lý nguồn nước và tích tụ carbon trong đất ngập nước. Tuy nhiên, sự tồn tại của chúng đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi các hoạt động khai thác vàng trái phép tại vùng Loreto, gây ô nhiễm thủy ngân và đẩy nhanh tốc độ phá rừng. Chuyên gia pháp lý César Ipenza chỉ ra rằng tình trạng khai thác lậu gia tăng mạnh khi giá vàng vào năm 2026 duy trì ở mức khoảng 2.000 USD mỗi ounce. Bên cạnh đó, các dự án hạ tầng quy mô lớn như Đường thủy Amazon và tuyến đường Iquitos – Saramiriza cũng đặt ra những thách thức lớn về tính bền vững của môi trường.

Việc phát hiện ra Zamia urarinorum đã làm nổi bật sự đa dạng sinh học chưa được khai phá hết của chi Zamia tại vùng Amazon, đồng thời thúc đẩy các nỗ lực bảo vệ loài đặc hữu này. Các chương trình quản lý địa phương, điển hình là sự hợp tác giữa IUC và UNAP, đang nỗ lực thúc đẩy các giải pháp bền vững tại Loreto. Những sáng kiến này tập trung vào việc bảo tồn đa dạng sinh học trong bối cảnh áp lực từ các hoạt động của con người ngày càng gia tăng, nhằm đảm bảo tương lai cho những loài thực vật quý hiếm vừa được tìm thấy.