Vệ tinh PACE của NASA ghi nhận hiện tượng tảo nở hoa dữ dội khi tảng băng trôi A-23A tan rã

Sứ mệnh vệ tinh PACE (Hệ sinh thái đại dương, Khí quyển, Aerosol và Sinh vật phù du) của NASA, được phóng vào ngày 8 tháng 2 năm 2024 từ Tổ hợp phóng tại Mũi Canaveral, Florida bằng tên lửa Falcon 9 của SpaceX, đã cung cấp những dữ liệu quan trọng về hệ sinh thái biển. Thiết bị này đã phát hiện các dải chất diệp lục-a (chlorophyll-a) khổng lồ, minh chứng cho sự bùng nổ của sinh vật phù du tại vùng biển Nam Đại Dương. Hiện tượng thiên nhiên kỳ thú này xảy ra ngay tại khu vực tan rã của A-23A, một trong những tảng băng trôi lớn nhất thế giới hiện nay.

Tảng băng trôi A-23A vốn tách ra từ thềm băng Filchner vào năm 1986 với diện tích ban đầu lên tới 4.170 km vuông. Sau nhiều thập kỷ đứng yên, quá trình phân rã của nó đã tăng tốc mạnh mẽ vào những tháng cuối năm 2025. Các vệ tinh, bao gồm cả Suomi NPP với thiết bị VIIRS, đã ghi lại hình ảnh quá trình tan chảy của khối băng khổng lồ này, tạo điều kiện thúc đẩy các hoạt động sinh học. Khi các khối băng vỡ ra, chúng giải phóng vào Nam Đại Dương những dưỡng chất quý hiếm vốn đã tích tụ hàng thế kỷ sâu trong lớp băng, bao gồm sắt hòa tan, nitrat và photphat.

Sắt đóng vai trò là vi chất dinh dưỡng then chốt cho quá trình quang hợp của sinh vật phù du, và sự xuất hiện của nó đã kích thích sự phát triển bùng nổ của các loài tảo vi sinh này. Mặc dù một số nghiên cứu trước đây lo ngại nước băng tan có thể chứa ít sắt sinh học hơn dự kiến, nhưng trong trường hợp của A-23A, lượng dưỡng chất giải phóng dường như đã vượt xa sự thiếu hụt đó. Các nhà khoa học ghi nhận sự thịnh vượng không chỉ của các loài tảo thông thường mà còn của các cộng đồng chuyên biệt như vi khuẩn lam thuộc chi Synechococcus. Những vi sinh vật này đóng vai trò nền tảng trong "máy bơm carbon sinh học" toàn cầu, giúp vận chuyển carbon xuống đáy đại dương khi chúng chết đi.

Kể từ năm 2020, A-23A bắt đầu hành trình trôi dạt tích cực và tiến gần đến bờ biển phía tây bắc của đảo South Georgia, thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới chuyên gia. Các nhà nghiên cứu như Britney Fajardo từ Trung tâm Băng Quốc gia Hoa Kỳ đang theo dõi sát sao những "gã khổng lồ" này. Sự phá hủy nhanh chóng được quan sát từ tháng 9 năm 2025, khi tảng băng mất gần hai phần ba khối lượng ban đầu, cho thấy sự nhạy cảm của các cấu trúc băng trước sự ấm lên của vùng biển Nam Đại Tây Dương. Những hồ nước tan màu xanh lam rực rỡ trên bề mặt A-23A là dấu hiệu của sự mất ổn định cấu trúc do quá trình nứt vỡ thủy lực (hydrofracturing) gây ra.

Hiện tượng tảo nở hoa do sự tan chảy của A-23A có tác động sâu rộng đến toàn bộ chuỗi thức ăn ở Nam Đại Dương, vì sinh vật phù du là nguồn thức ăn chính của loài tôm Nam Cực (krill). Việc hấp thụ carbon tăng tốc có thể tạm thời tăng cường quá trình cô lập CO2, góp phần điều hòa khí hậu. Tuy nhiên, sự nở hoa không kiểm soát cũng tiềm ẩn nguy cơ tạo ra các "vùng chết" thiếu oxy cho các loài sinh vật biển khác. Việc quan sát sự phân rã của A-23A thông qua lăng kính dữ liệu từ vệ tinh PACE mang lại cơ hội vô tiền khoáng hậu để đánh giá mối tương tác phức tạp giữa băng tan, chu trình địa hóa sinh và các tiến trình khí hậu tại một trong những khu vực nhạy cảm nhất hành tinh.