Tâm Thế Quyết Định Chất Lượng Lão Hóa: Vượt Qua Ngoại Cảnh Bằng Sự Chấp Nhận

Lão hóa một cách viên mãn không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài như tài sản hay tình trạng sức khỏe, mà được định hình bởi những tâm thế tâm lý cụ thể, một khái niệm được neo giữ trong giai đoạn Tích hợp so với Tuyệt vọng của nhà tâm lý học Erik Erikson. Theo lý thuyết tâm lý xã hội của Erik Erikson, nhà tâm lý học người Đức sinh năm 1902, quá trình phát triển nhân cách kéo dài suốt cuộc đời. Giai đoạn cuối cùng, từ 60 tuổi trở đi, đòi hỏi cá nhân nhìn lại cuộc đời mình để đạt được sự trọn vẹn. Việc chấp nhận thành công quá khứ sẽ dẫn đến cảm giác khôn ngoan, trong khi thất bại sẽ gây ra sự hối hận và cay đắng.

Những cá nhân đạt được sự lão hóa tích cực thường thực hành những thói quen cốt lõi, bao gồm việc chủ động chấp nhận những thay đổi thể chất tất yếu, dịch chuyển trọng tâm từ vẻ bề ngoài sang mục đích sống và những đóng góp có ý nghĩa cho cộng đồng, cùng với việc thực hành sự tự chấp nhận như một nền tảng cho sức khỏe tinh thần. Sự thay đổi tâm lý ở người cao tuổi, thường được định nghĩa là từ 60 tuổi trở lên tại Việt Nam, có thể bị ảnh hưởng tiêu cực bởi sự suy giảm chức năng não bộ và cảm giác mất mát vai trò xã hội sau khi nghỉ hưu. Tuy nhiên, sự hỗ trợ xã hội có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống cho nhóm nhân khẩu học này.

Các nghiên cứu về Động lực học, đặc biệt là Thuyết Tự Quyết (Self-Determination Theory - SDT) do Edward Deci và Richard Ryan phát triển từ những năm 1970, cung cấp một lăng kính để hiểu động lực nội tại trong việc chăm sóc bản thân. Những người lão hóa tốt thể hiện động lực nội tại mạnh mẽ trong việc chăm sóc cơ thể, ưu tiên tính năng động và khả năng hoạt động hơn là nỗi sợ hãi về sự mất mát tuổi trẻ. Điều này hoàn toàn phù hợp với các nguyên tắc của SDT, vốn nhấn mạnh nhu cầu bẩm sinh về quyền tự chủ, năng lực và sự kết nối, kích hoạt động lực bền vững trái ngược với các yếu tố bên ngoài kiểm soát.

Sự linh hoạt về mặt tinh thần là yếu tố then chốt cho phép cá nhân thích nghi với các hoàn cảnh mới nảy sinh trong giai đoạn này. Đồng thời, việc vun đắp các mối quan hệ xã hội có ý nghĩa đã được các nghiên cứu theo chiều dọc chứng minh là yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất cho hạnh phúc lâu dài. Tâm lý học hiện sinh cũng cung cấp một khuôn khổ để đạt được sự toàn vẹn của bản ngã thông qua việc tìm kiếm ý nghĩa và tầm quan trọng của việc đưa ra lựa chọn tự do, nhấn mạnh ý nghĩa được tìm thấy thông qua thái độ.

Việc biết đủ và có tấm lòng rộng mở để thưởng thức cuộc sống hiện tại là một phương pháp tâm lý lành mạnh, giúp người cao tuổi duy trì sự hưng phấn cần thiết. Thực tế cho thấy, sự gia tăng tuổi thọ là một hiện tượng sinh học - xã hội toàn cầu; tại Việt Nam, tỷ lệ người trên 60 tuổi đã tăng từ 8,2% năm 1999 lên 10% vào năm 2009. Dù tuổi thọ có giới hạn, việc duy trì một tâm lý khỏe mạnh, bao gồm khả năng tự chủ và giao tiếp tốt, cùng với đạo đức khỏe mạnh thông qua lòng bác ái, là những yếu tố quan trọng để đối diện với quy luật lão hóa sinh học, nơi các chức năng nhận thức và vận động đều suy giảm dần sau đỉnh cao tuổi trưởng thành. Sự chủ động trong việc duy trì các nhu cầu tâm lý cơ bản này là chìa khóa để hiện thực hóa tiềm năng phát triển của con người trong mọi giai đoạn của cuộc đời.