Xây Dựng Giá Trị Bản Thân Vững Chắc Từ Nội Lực, Vượt Qua Nhu Cầu Trấn An Ngoại Cảnh

Trong lĩnh vực tâm lý học, hành vi tìm kiếm sự trấn an từ bên ngoài không còn được xem là biểu hiện đơn thuần của sự yếu đuối, mà được định nghĩa lại như một chiến lược điều chỉnh cảm xúc mang tính tạm thời. Chiến lược này, dù mang lại sự nhẹ nhõm nhất thời, lại vô tình củng cố sự phụ thuộc vào các nguồn lực bên ngoài để duy trì cảm giác về bản thân. Sự xác nhận từ ngoại cảnh chỉ cung cấp một cảm giác an ủi chóng vánh, khiến cho giá trị nội tại của cá nhân trở nên mong manh và luôn lệ thuộc vào sự hiện diện và đánh giá của người khác.

Điều này trái ngược với quan điểm về nội tâm mạnh mẽ, vốn được nhiều trường phái, bao gồm cả triết lý Khắc kỷ, coi là nền tảng của hạnh phúc cá nhân, đòi hỏi sự phán đoán hợp lý và tư duy lý tính minh bạch. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra năm phương pháp nền tảng để vun bồi một hệ thống giá trị bản thân kiên cố, tập trung vào việc xây dựng lòng tin vào chính mình và tăng cường khả năng chịu đựng cảm xúc. Một trong những kỹ thuật quan trọng là xây dựng sự tự trọng thông qua việc thực hiện nhất quán các cam kết nhỏ nhặt, qua đó cung cấp bằng chứng cụ thể về độ tin cậy của bản thân.

Nhà tâm lý học William James vào cuối thế kỷ 19 đã định lượng lòng tự trọng bằng công thức: Lòng tự trọng = Thành công / Kỳ vọng, nhấn mạnh mối liên hệ giữa thành tựu và kỳ vọng cá nhân. Để củng cố nội lực, một chiến lược khác là rèn luyện sức chịu đựng về mặt cảm xúc, chủ động chống lại thôi thúc tìm kiếm sự xác nhận hoặc giải thích ngay lập tức từ bên ngoài khi đối diện với tình huống không chắc chắn. Việc này đòi hỏi sự thực hành về tính linh hoạt tâm lý, một lợi ích cốt lõi của Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT), giúp cá nhân dung hòa suy nghĩ và cảm xúc khi chúng hữu ích và gạt bỏ chúng khi không cần thiết.

Các nhà trị liệu ACT thường tập trung vào sáu quá trình cốt lõi, bao gồm chánh niệm, chấp nhận, chia tách nhận thức, cái Tôi như là bối cảnh, hình thành giá trị, và cam kết hành động, nhằm đối kháng lại các nguyên nhân gây ra đau khổ tâm lý. Việc thay thế sự xác nhận bên ngoài bằng sự công nhận từ nội tâm là bước chuyển mình quan trọng, sử dụng lòng từ bi với bản thân để kích hoạt các hệ thống chăm sóc bên trong, một cơ chế có thể giúp ổn định cảm xúc khi đối diện với nghịch cảnh.

Hơn nữa, việc tách biệt giá trị cá nhân khỏi kết quả xã hội được thực hiện thông qua việc áp dụng tính linh hoạt nhận thức, cho phép khám phá nhiều cách giải thích khác nhau đối với những tương tác mơ hồ. Nguyên tắc neo giữ giá trị bản thân vào các nguyên tắc cốt lõi và hành động có chủ đích là một nguyên lý trung tâm được nhấn mạnh trong ACT, một liệu pháp được xem là thuộc “làn sóng thứ ba” trong trị liệu tâm lý. Khi phẩm giá cá nhân được đo lường bằng sự tuân thủ các nguyên tắc nội tại thay vì phản ứng từ bên ngoài, nhu cầu xác nhận liên tục sẽ dần tan biến.

Sự chuyển đổi này phản ánh sự phát triển nội tâm mạnh mẽ, điều mà các chuyên gia tâm lý học hành vi cho rằng không phải là thiên phú mà là kết quả của việc rèn luyện hàng ngày. Việc chấp nhận rằng cuộc sống vốn không dễ dàng, và thành công phụ thuộc phần lớn vào nỗ lực cá nhân, là bước đầu tiên để xây dựng một nội tâm vững vàng, có khả năng đối mặt với thử thách và khai phá tiềm năng bản thân. Sự tự tôn, hay lòng tự trọng, là thành phần cốt lõi của sức khỏe tâm lý, và việc vun bồi nó giúp cá nhân cư xử đúng mực và nhận được sự tôn trọng từ cộng đồng.