Tâm Lý Học Thiết Kế Định Hình Trải Nghiệm Không Gian Đô Thị

Những cải tiến thiết kế đô thị đương đại ngày càng khai thác sâu sắc các nguyên tắc tâm lý học để nâng cao trải nghiệm người dùng, vượt xa các cân nhắc thẩm mỹ thuần túy. Tiến sĩ Sergio Altomonte, Phó Giáo sư tại Khoa Kiến trúc và Môi trường Xây dựng tại Đại học Nottingham, nhấn mạnh rằng các công trình và không gian đô thị cần được kiến tạo trước hết và quan trọng nhất là xoay quanh người cư ngụ. Sự chuyển dịch này phản ánh nhận thức kiến trúc là một tác nhân kích thích sức khỏe thể chất, sinh lý và tâm lý, một chủ đề đang trở nên thời sự trong bối cảnh các thành phố lớn ngày càng đông đúc sau Cách mạng Công nghiệp.

Việc thiết kế không gian, từng bị định hướng theo sản xuất nhanh, nay cần được xem xét lại theo nhu cầu tâm lý và xã hội của cư dân. Chiếc gương trong thang máy là một minh chứng điển hình cho xu hướng thiết kế tâm lý này, đóng vai trò là thành phần thiết yếu hơn là bề mặt phản chiếu đơn thuần. Gương giúp chống lại chứng sợ không gian hẹp (claustrophobia) bằng cách tạo ra ảo ảnh về một không gian được mở rộng đáng kể, qua đó làm dịu sự lo lắng của hành khách trong khoang kín. Theo Tiến sĩ Tara Well từ Đại học Columbia, việc nhìn vào gương có thể giúp ổn định tâm lý khi tim đập nhanh trong không gian kín, vì nó giảm bớt cảm giác bị giam hãm.

Trò ảo ảnh thị giác này không chỉ khiến không gian bớt ngột ngạt mà còn tăng cường cảm nhận về ánh sáng. Ngoài ra, các yếu tố thiết kế này còn đảm nhận chức năng an toàn thiết thực. Gương cung cấp cho hành khách khả năng kiểm soát thị giác đối với môi trường cabin, một sự giám sát tinh tế có thể ngăn chặn hành vi không mong muốn, đồng thời đáp ứng yêu cầu tiếp cận cho người sử dụng xe lăn cần không gian xoay xở an toàn. Hơn nữa, hình ảnh phản chiếu đóng vai trò là yếu tố gây phân tâm, giúp thời gian di chuyển có vẻ trôi qua nhanh hơn đối với những người đi lại thiếu kiên nhẫn.

Việc có một tiêu điểm thị giác để tập trung, chẳng hạn như chỉnh trang ngoại hình, giúp người dùng bận rộn hơn và giảm cảm giác nhàm chán hoặc thời gian chờ đợi kéo dài. Sự sắp đặt chiến lược về tiêu điểm thị giác này biến một hành trình vận chuyển có thể đơn điệu thành một trải nghiệm khoảnh khắc trung tính hoặc tích cực hơn. Song song với các ứng dụng hiện đại, tầm quan trọng lịch sử của các đối tượng thiết kế đang được làm nổi bật qua các triển lãm đương đại, nhấn mạnh tác động lâu dài của hình thức và chức năng.

Chiếc 'Sitzmaschine' (máy ngồi), do nhà thiết kế Josef Hoffmann sáng tạo năm 1905, hiện đang được trưng bày tại Ukraine, khẳng định vị thế di sản thiết kế. Chiếc ghế này, ban đầu được thiết kế cho một nhà điều dưỡng (sanatorium) ở Purkersdorf gần Vienna, là một trong những công trình ủy thác quan trọng đầu tiên của Wiener Werkstätte (Xưởng Vienna), xưởng hợp tác do Hoffmann và Koloman Moser thành lập cùng năm. Việc trưng bày ghế Sitzmaschine, với cấu trúc khung bằng gỗ sồi uốn cong được điều khiển cẩn thận và các nút điều chỉnh tựa lưng bằng đồng thau, thể hiện các nguyên tắc thiết kế chức năng luận sơ khai ưu tiên sự an sinh của người dùng. Thiết kế này, một biến thể của Ghế Morris, đại diện cho nỗ lực của Hoffmann nhằm đưa nghệ thuật vào cuộc sống thông qua đồ nội thất sản xuất công nghiệp. Sự hiện diện liên tục của các biểu tượng thiết kế đầu thế kỷ 20 này tiếp tục định hình các tiêu chuẩn chức năng và thẩm mỹ hiện đại, chứng minh rằng sự đơn giản hóa hợp lý về hình thức và tính toàn vẹn của vật liệu là cốt lõi của Chủ nghĩa Hiện đại sơ khai.