İran'da Kitlesel Protestolar Başkente Ulaştı: Ekonomik Kriz Siyasi Taleplere Dönüştü

28 Aralık 2025 tarihinde başlayan ve 8 Ocak 2026 Perşembe gününe kadar tüm İran İslam Cumhuriyeti genelinde devam eden gösteri dalgası, ülkeyi sarsmaya devam ediyor. Tahran, Meşhed ve diğer büyük şehirleri etkisi altına alan bu ulusal çaplı eylemlerin fitili ekonomik kriz olsa da, gösterilerin odağı hızla yönetimin değişmesine yönelik doğrudan siyasi taleplere evrildi.

İsyanların başlangıcı, ulusal para biriminin değer kaybı nedeniyle Tahran Büyük Çarşısı'ndaki esnafların başlattığı grevlerle kayıtlara geçti. Elde edilen bazı bilgilere göre, İran riyali ABD doları karşısında 1,4 milyonu aşan bir seviyeye gerileyerek tarihi bir dip yaşadı. Bu mali çöküşe, Aralık 2025 itibarıyla yüzde 42,2'ye ulaştığı tahmin edilen hiperenflasyon eşlik etti; temel gıda maddelerinin fiyatları ise yüzde 70 ila 110 arasında, hatta daha fazla arttı. Hükümet, toplumsal gerilimi hafifletme amacıyla halka yaklaşık 7 ABD doları tutarında aylık ödemeler yapılacağını duyurdu, ancak bu adımlar yetersiz bulundu.

Ekonomik çalkantıların gölgesinde, göstericiler açıkça Yüksek Lider Ayetullah Ali Hamaney'in görevden alınmasını talep eden sloganlar attılar. Ayrıca, daha önce Ocak ayındaki eylemler için çağrıda bulunan sürgündeki son Şah'ın oğlu Reza Pehlevi'ye de desteklerini dile getirdiler. Görgü tanıklarının ifadeleri, özellikle Ayetullah Kaşani Bulvarı'ndaki sokak yürüyüşlerine kadınların, erkeklerin ve çocukların birlikte katıldığını gösterdi; bu durum protestolara yüksek düzeyde bir birlik havası kattı. Gerginlik tırmanarak yolların kapanmasına ve güvenlik güçleriyle çatışmalara yol açtı.

İran makamları duruma baskıları artırarak karşılık verdi. Birçok şehirde hükümet binalarının ateşe verildiği rapor edildi ve ülke genelinde bilgi akışını kontrol altına almak amacıyla neredeyse tam internet kesintileri uygulandı. İran Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini-Ejei, kışkırtıcılık yapmakla ABD ve İsrail gibi dış düşmanları suçladı ve isyancılara karşı hiçbir hoşgörü gösterilmeyeceğini belirtti. Öte yandan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, güvenlik birimlerine 'azami itidal' çağrısı yaparak diyalog kurulmasını istedi.

Yaşanan ekonomik sıkıntılar, doğrudan jeopolitik gerilimlerle bağlantılıdır. Özellikle Haziran 2025'teki İran-İsrail savaşı ve ardından Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'ın nükleer tesislerine düzenlediği yoğun saldırıların sonuçları hissediliyor. Eylül 2025'te BM yaptırımlarının yeniden yürürlüğe girmesiyle uluslararası izolasyon derinleşti ve bu durum iç çöküşü hızlandırdı. Bu tırmanış sırasında ABD Başkanı Donald Trump, İran makamlarının barışçıl göstericilere karşı güç kullanması halinde 'son derece sert bir yanıt' vereceği tehdidinde bulundu.

İnsan Hakları Aktivistleri (IHR) örgütünün verilerine göre, çatışmalar sonucunda en az 45 kişi hayatını kaybetti; ancak resmi kaynaklar, güvenlik görevlileri dahil 21 kişinin öldüğünü bildirdi. 2000'den fazla kişinin gözaltına alındığı doğrulandı. Bu durum, jeopolitik faktörlerle derinleşen ekonomik sorunların kritik bir eşiğe ulaştığını ve mevcut rejimin istikrarını sorgulattığını açıkça göstermektedir.