Yapılandırılmış Dijital Perhizin Ergen Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkileri Araştırılıyor

Son dönem psikolojik araştırma incelemeleri, yapılandırılmış dijital perhizin ergenlerin ruh sağlığı üzerinde kayda değer olumlu etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Bu bulgular, sürekli bağlantı halinde olmanın getirdiği bilişsel yükün kısa süreli müdahalelerle hafifletilebileceğini vurgulamaktadır. Uzmanlar, küresel nüfusun yaklaşık %48'inin akıllı telefon bağımlılığı belirtileri gösterebileceğini belirtirken, özellikle ergenlerin sosyal medyanın yarattığı sanal bağlara karşı yüksek düzeyde hassasiyet sergilediği gözlemlenmektedir. Bu durum, ergenlik döneminin kimlik arayışı ve sosyal kabul ihtiyacı ile dijital platformların sunduğu anlık geri bildirim döngüsünün kesişim noktasında bir risk alanı oluşturmaktadır.

Öğrenci katılımcılar üzerinde gerçekleştirilen üç haftalık bir 'telefon orucu' uygulamasının sonuçları dikkat çekicidir; genel zihinsel iyi oluş düzeyinde %30'luk bir artış kaydedilmiştir. Dahası, Instagram kullanımının durdurulmasının ardından depresif semptomlarda %30 oranında azalma ve beden imajı memnuniyetinde belirgin bir iyileşme tespit edilmiştir. Bu tür kısa süreli dijital arınma dönemlerinin, dijital aşırı yüklenmeyi azaltma konusunda standart tatil molalarını dahi geride bırakan ölçülebilir faydalar sunduğu anlaşılmaktadır.

Türkiye'de yapılan araştırmalar, akıllı telefon bağımlılığı arttıkça kötü uyku kalitesinin ve yalnızlık düzeyinin de yükseldiğini göstermektedir. Elde edilen veriler, dijital cihazlardan kısa süreliğine dahi olsa uzaklaşmanın, ergenlerin uyku düzenlemeleri üzerindeki doğrudan etkisini desteklemektedir; özellikle gece geç saatlerde ekran kullanımının azaltılması, ergenlerdeki uyku sorunlarını hafifletmektedir. Araştırmalar, sürekli telefon bildirimlerinin beyindeki kortizol seviyelerini artırarak stres tepkisini tetikleyebileceğini ve dijital detoksun bu uyarıları azaltarak zihinsel sakinleşmeye olanak tanıdığını göstermektedir.

Ayrıca, aile içi günlük sohbet süresi ile dijital bağımlılık arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu ve yatakta akıllı telefon kullanımına bağlı uyku erteleme davranışının dijital bağımlılık gelişiminde aracılık rolü oynadığı belirlenmiştir. Bu psikolojik kazanımların kalıcı hale gelmesi için konsensüs, kontrollü bir azaltma stratejisinin benimsenmesi yönündedir. Bu strateji, gerçek dünya etkileşimlerine öncelik verilmesini ve yetişkinlerin, özellikle de ebeveynlerin, ev içinde yerleşik dijital kullanım kurallarını oluşturma ve bu kurallara uyma konusunda rol model olma sorumluluğunu üstlenmesini gerektirmektedir.

Prof. Dr. Yankı Yazgan'ın da belirttiği gibi, ergenlikte dürtü kontrolü kritik bir gelişim alanıdır ve dijital dünyanın sunduğu anlık ödüller bu kontrolü zorlaştırabilir. Ebeveynlerin sınır koyma tutumlarının akıllı telefon bağımlılığı ile ilişkisi incelendiğinde, bu ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmadığı saptanmıştır; bu durum kural koymaktan ziyade model olmanın ve etkileşimin önemini işaret etmektedir. Dijital detoksun faydaları, dikkat dağınıklığını azaltarak konsantrasyonu artırdığı ve öğrenme performansını olumlu etkilediği şeklinde de belirtilmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2013 verilerine göre, Türkiye'de çocuk ve ergenlerin cep telefonu kullanmaya başlama yaşı ortalama 10 iken, internet kullanım yaşı ortalama 9 olarak saptanmıştır. Bu erken yaşlardan itibaren başlayan dijital maruziyetin etkilerini dengelemek adına, üç haftalık gibi kısa süreli, ancak bilinçli bir dijital perhiz, ergenlerin hem zihinsel hem de sosyal gelişimleri için yapısal bir destek mekanizması sunmaktadır. Bu tür müdahaleler, teknolojiyi tamamen reddetmek yerine, onunla sağlıklı ve dengeli bir ilişki kurma becerisini geliştirmeye odaklanmaktadır.