Satyryczna „Boska komedia” Alego Asgariego debiutuje we włoskich kinach

Od 15 stycznia 2026 roku włoska publiczność ma wyjątkową okazję zapoznać się z najnowszym dziełem irańskiego reżysera i dysydenta Alego Asgariego. Satyryczny obraz zatytułowany „Boska komedia” (w oryginale „Komedie Elahi”) zadebiutował na ekranach kin na Półwyspie Apenińskim, kontynuując swoją udaną drogę po prestiżowych międzynarodowych festiwalach. Warto przypomnieć, że produkcja ta zdobyła szerokie uznanie krytyków w sekcji „Orizzonti” podczas 82. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji w 2025 roku. Film stanowi bezlitosną, a zarazem niezwykle błyskotliwą krytykę dusznego systemu biurokratycznego, który paraliżuje życie codzienne i artystyczne w dzisiejszym Iranie.

Ali Asgari, który swoje szlify filmowe zdobywał podczas studiów w Bolonii, wskazuje w wywiadach, że humor w jego najnowszym dziele wypływa bezpośrednio z samej absurdalności opresji. Dla twórcy śmiech staje się mechanizmem obronnym, pozwalającym na ciche przetrwanie w warunkach systemowego ucisku. Głównym bohaterem opowieści jest Bahram, czterdziestoletni reżyser, którego twórczość systematycznie napotyka na mur nie do przebicia. Ze względu na restrykcyjną cenzurę narzucaną przez Ministerstwo Kultury i Orientacji Islamskiej, jego filmy nigdy nie otrzymały oficjalnego zezwolenia na emisję w ojczyźnie. Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów biurokratycznego absurdu ukazanego w filmie jest zakaz pokazywania psa w kadrze, co cenzorzy argumentują rygorystycznymi zasadami etyki islamskiej, z którymi na co dzień mierzą się tamtejsi filmowcy.

Tragikomiczna wędrówka Bahrama, przepełniona czarnym humorem, budzi u krytyków skojarzenia z twórczością takich mistrzów kina jak Woody Allen czy Nanni Moretti. Fabuła koncentruje się na tajnej misji bohatera, który po kolejnej odmowie ze strony państwowego urzędu postanawia za wszelką cenę zaprezentować swoje dzieło widzom. W tej ryzykownej wyprawie towarzyszy mu młoda producentka Sadaf. Jej jaskraworóżowy skuter Vespa staje się w trakcie filmu mimowolnym symbolem oporu i pragnienia wolności w ich wspólnym przedsięwzięciu. W rolę tę wcieliła się Sadaf Asgari, aktorka grająca fikcyjną wersję samej siebie. Autentyczności jej postaci dodaje fakt, że artystka w rzeczywistości otrzymała zakaz pracy w Iranie po swojej wizycie na festiwalu w Cannes, co nadaje jej ekranowej obecności głęboki, polityczny wymiar.

Międzynarodowy charakter projektu podkreśla zaangażowanie licznych firm produkcyjnych, wśród których znalazły się Seven Springs Pictures, Taat Films, Zoe Films, Salt for Sugar Films oraz Films Studio Zentral. Jest to owoc szerokiej koprodukcji pięciu państw: Iranu, Włoch, Francji, Niemiec oraz Turcji. Choć premiera we Włoszech odbywa się zgodnie z planem, sam reżyser Ali Asgari nie mógł opuścić Teheranu, aby wziąć w niej udział. Powodem są odwołane loty, trwające w kraju protesty oraz powtarzające się blokady internetu. Nie jest to pierwszy raz, gdy twórca mierzy się z represjami – po premierze „Wierszy ziemskich” w Cannes w 2023 roku nałożono na niego ośmiomiesięczny zakaz opuszczania kraju. Mimo nieobecności reżysera, Włochy oddają mu hołd; słynna Cineteca di Bologna poświęciła mu specjalną retrospektywę, która rozpoczęła się 13 stycznia, co symbolicznie zbiegło się z okresem jego dawnej edukacji w tym mieście.

Kluczowe przesłanie całego filmu zawiera się w przejmującym pragnieniu głównego bohatera: „Chcę pokazać mój film, aby stać się człowiekiem”. Ta deklaracja rzuca światło na nieustanną walkę o wolność artystyczną w warunkach ograniczających swobody obywatelskie, gdzie nawet niewinne ujęcie psa może stać się pretekstem do interwencji cenzury. Twórczość Asgariego wpisuje się w szerszy nurt oporu irańskich filmowców, takich jak Jafar Panahi, którzy za odmowę współpracy z reżimem płacili wyrokami więzienia i zakazami podróży. Jak przyznaje sam Asgari, jego wcześniejsze prace, w tym „Kafka w Teheranie”, krążyły w obiegu podziemnym, docierając do ponad 10 milionów odbiorców. To zjawisko dobitnie pokazuje, że dla wielu irańskich autorów pokazy za granicą pozostają jedyną legalną drogą do zaprezentowania swojej sztuki światu i ominięcia barier stawianych przez lokalne władze.