Dokumentalny film „Fotofobia” o dzieciach w charkowskim metrze zdobywa międzynarodowe uznanie

Dokumentalny obraz zatytułowany „Fotofobia”, który ukazuje poruszające losy dzieci szukających schronienia w charkowskim metrze podczas pełnoskalowej inwazji, nie przestaje odnosić sukcesów na arenie międzynarodowej. Film powstał jako koprodukcja Słowacji, Republiki Czeskiej oraz Ukrainy, a zdjęcia do niego realizowano bezpośrednio na terytorium ukraińskim w cieniu trwającej rosyjskiej agresji. Za reżyserię odpowiada duet Ivan Ostrochovský i Pavol Pekarčík, którzy wcześniej współpracowali przy tytule „Aksamitni terroryści” (2013). Tym razem twórcy skupili swoją uwagę na historii 12-letniego Nikity oraz jego rówieśniczki Wiki.

Młodzi bohaterowie zostali zmuszeni do egzystencji w podziemnych korytarzach, gdzie codzienność wyznaczają braki podstawowych zasobów oraz nieustanny lęk o przyszłość. Hybrydowa forma „Fotofobii” pozwala widzom dostrzec drastyczny kontrast między surową rzeczywistością schronu, znajdującego się cztery metry pod ziemią, a migawkami zniszczonego miasta na powierzchni. Reżyserzy przybyli na Ukrainę z pomocą humanitarną wiosną 2022 roku i spędzili tam około czterech miesięcy na dokumentowaniu rzeczywistości. Ich nadrzędnym celem było uchwycenie przejawów autentycznego człowieczeństwa w samym sercu wojennej traumy.

Produkcja trwająca 71 minut została uhonorowana prestiżową nagrodą Europa Cinemas Label Award jako najlepszy film europejski w sekcji Giornate degli Autori podczas 80. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji we wrześniu 2023 roku. Jurorzy opisali dzieło jako „niezwykle oryginalne i doskonale zaobserwowane”, podkreślając sposób, w jaki ludzie – a zwłaszcza dzieci – adaptują się do nieludzkich warunków. Centralną postacią jest Nikita, któremu rodzice zabraniają wychodzenia na zewnątrz, gdyż światło dzienne stało się symbolem śmiertelnego zagrożenia. W klaustrofobicznej przestrzeni rozświetlanej jedynie neonami chłopiec poznaje 11-letnią Wikę. Ich rodząca się przyjaźń daje im siłę, by ponownie zapragnąć kontaktu ze słońcem. Co istotne, twórcy zdecydowali się na użycie taśmy ośmiomilimetrowej, aby przywołać skojarzenia z rodzinnymi pamiątkami i ciepłymi emocjami, mimo tragicznego tła opowieści.

Film zdobył również Nagrodę Jury Młodzieżowego dla najlepszego dokumentu na 22. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym i Forum Praw Człowieka. Sukces „Fotofobii” wpisuje się w szerszy trend zainteresowania światowej opinii publicznej ukraińskim kinem wojennym. Przykładem może być obraz Mstysława Czernowa „2000 metrów do Andrijiwki”, opowiadający o misji 3. Brygady Szturmowej mającej na celu wyzwolenie wsi Andrijiwka pod Bachmutem latem 2023 roku, który znalazł się na krótkiej liście do nagrody BAFTA. Czernow, laureat Oscara za „20 dni w Mariupolu”, został także doceniony za najlepszą reżyserię w kategorii światowego kina dokumentalnego na festiwalu Sundance w 2025 roku.

Wszystkie te produkcje, w tym szczególnie „Fotofobia”, stanowią bezcenne świadectwo niezłomności ukraińskiego społeczeństwa. Dokumentują one zarówno prozę życia w schronach, jak i brutalną rzeczywistość walk na linii frontu, pozwalając światu lepiej zrozumieć skalę wyzwań, przed którymi stają mieszkańcy Ukrainy. Poprzez pryzmat osobistych historii dzieci, film Ostrochovskiego i Pekarčíka przypomina o uniwersalnej potrzebie bezpieczeństwa i nadziei, która tli się nawet w najgłębszych mrokach charkowskiego metra.