Badania genetyczne potwierdzają wpływ na odczuwanie dreszczy estetycznych

Część populacji doświadcza intensywnych reakcji fizjologicznych, takich jak gęsia skórka lub dreszcz wzdłuż kręgosłupa, wywołanych piękną muzyką lub poruszającą poezją, podczas gdy inni pozostają obojętni na te bodźce. Nowe ustalenia naukowe, opublikowane w lutym 2026 roku, wskazują, że geny odgrywają istotną rolę w kształtowaniu tego zjawiska, powszechnie określanego jako „dreszcze estetyczne” lub „dreszcz ujawniający”. To zróżnicowanie w odczuwaniu piękna, choć subiektywne, ma swoje biologiczne podłoże, stanowiąc obszar analizy dla psycholingwistyki i genetyki behawioralnej.

Wcześniejsze prace naukowe sugerowały, że te dreszcze aktywują w mózgu systemy związane z nagrodą i motywacją, lecz kluczowe pytanie dotyczyło stopnia wrodzonej predyspozycji do ich doświadczania. Fascynacja tym zjawiskiem jest długa, sięgająca co najmniej XIX wieku; Karol Darwin opisywał moment, gdy słuchanie hymnu w Kaplicy King's College wywołało u niego dreszcz w kręgosłupie. Z kolei pisarz Władimir Nabokow nadał temu odczuciu miano „dreszczu ujawniającego”, uznając je za wskaźnik rozpoznania prawdziwego geniuszu literackiego. Dreszcze estetyczne są intrygujące, ponieważ stanowią mierzalne zdarzenie fizjologiczne powiązane z subiektywnym przeżyciem emocjonalnym, co czyni je modelem do badania reakcji na sztukę.

Kluczowe odkrycia pochodzą z analizy przeprowadzonej przez zespół Giacomo Bignardiego i współpracowników z Instytutu Psycholingwistyki Maxa Plancka (MPI). Publikacja w czasopiśmie PLOS Genetics wykorzystała dane z obszernego, wielopokoleniowego badania kohortowego Lifelines, obejmującego mieszkańców północnej części Holandii. Analiza informacji genetycznych ponad 15 500 uczestników pozwoliła naukowcom na ilościowe oszacowanie wpływu czynników dziedzicznych. Badanie to kontynuuje wcześniejsze prace, w tym analizę bliźniąt z Rejestru Bliźniąt Holenderskich, gdzie oszacowano dziedziczność na 0,36. Najnowsze wyniki wykazały, że około 30 procent zmienności w doświadczaniu dreszczy estetycznych jest powiązane z czynnikami rodzinnymi, a około jedna czwarta tego wpływu rodzinnego przypisywana jest wspólnym wariantom genetycznym, czyli pojedynczym polimorfizmom nukleotydowym (SNP).

Badanie kohortowe Lifelines, gromadzące dane między 2006 a 2013 rokiem, jest zasobem dla badań nad interakcjami czynników środowiskowych, fenotypowych i genomowych, gromadząc dane genomowe od 15 638 uczestników. Interesującym odkryciem jest korelacja tych samych czynników genetycznych, które zwiększają wrażliwość na muzykę, z reakcjami na poezję lub sztukę wizualną. Te wspólne wpływy genetyczne są dodatkowo powiązane z szerszymi cechami osobowości, takimi jak otwartość na doświadczenia i ogólne zaangażowanie artystyczne. Jednocześnie, badanie z MPI zasygnalizowało istnienie efektów genetycznych, które nie są wspólne dla wszystkich form sztuki, co sugeruje zaangażowanie odrębnych mechanizmów biologicznych w reagowaniu na muzykę w porównaniu z literaturą czy sztuką wizualną.

Choć genetyka stanowi część wyjaśnienia, badacze z MPI, w tym Giacomo Bignardi, podkreślają, że wychowanie, kultura i osobiste doświadczenia odgrywają dużą rolę w wrażliwości emocjonalnej na sztukę. Ustalenia te dostarczają nowej perspektywy na różnice w sposobie, w jaki ludzie reagują na bodźce sensoryczne. W 2026 roku naukowe zainteresowanie estetyką rozszerza się także na sferę komercyjną i technologiczną, gdzie „wartość estetyczna”, często napędzana przez „klimat” i znaczenie kulturowe, zyskuje na znaczeniu w rozwoju marek i tak zwanej „Ekonomii Smaku”.