Społeczność Oaxaca wprowadza zakaz wydobycia w celu ochrony zasobów naturalnych

W dniu 1 lutego 2026 roku rolnicza wspólnota San Juan Coatecas Altas, położona w regionie Dolin Centralnych w meksykańskim stanie Oaxaca, podjęła historyczną decyzję o całkowitym zakazie wszelkiej działalności górniczej na swoich terenach. Jak informuje organizacja Educa, postanowienie to zostało oficjalnie wpisane do statutu wspólnoty, co stanowi potężną barierę prawną i społeczną przeciwko przemysłowi wydobywczemu. Decyzja zapadła podczas zgromadzenia agrarnego, które pełni funkcję najwyższego organu władzy w tej lokalnej społeczności.

Członkowie ludu Zapoteków uzasadnili wprowadzenie restrykcji postępującymi pracami górniczymi, a w szczególności projektem San José, który postrzegają jako bezpośrednie zagrożenie dla regionalnego ekosystemu oraz ich świętych i kulturowych przestrzeni. Bezpośrednim impulsem do działania był drastyczny spadek poziomu wody w lokalnych studniach, co mieszkańcy wiążą z funkcjonowaniem przedsiębiorstw wydobywczych. Warto zauważyć, że w Dolinach Centralnych Oaxaca, gdzie znajduje się najwięcej koncesji, aż 80% terytorium zostało oddane pod eksploatację firmom z Kanady i USA, w tym takim gigantom jak Fortuna Silver Mines oraz Gold Resource Corp (GRC).

Przyjęta deklaracja jednoznacznie potwierdza wolę ochrony wspólnych ziem, miejsc kultu, tradycyjnych nasion oraz lokalnej flory i fauny, które stanowią fundament tożsamości Zapoteków. Po raz pierwszy w statucie wspólnoty formalnie uznano rolę kobiet jako głównych strażniczek dóbr wspólnych, wody, języka oraz tradycyjnych praktyk społecznych. Poprzez ten akt San Juan Coatecas Altas dołącza do rosnącej koalicji społeczności w Oaxaca, które skutecznie ogłosiły swoje terytoria wolnymi od operacji górniczych, realizując tym samym swoje prawo do samostanowienia.

Równolegle do wydarzeń w Meksyku, w brazylijskim stanie Goiás rozwija się inicjatywa Ecomuseu do Cerrado Laís Aderne, działająca jako żywe muzeum dedykowane ochronie bioróżnorodności biomu Cerrado. Projekt ten, oparty na koncepcji łączącej terytorium, dziedzictwo i społeczność, ma na celu promowanie działań ochronnych dla drugiej co do wielkości sawanny w Ameryce Łacińskiej, zamieszkałej przez około 12 000 gatunków roślin. Ekomuzeum, nazwane na cześć działaczki kultury Laís Aderne, obejmuje swoim zasięgiem siedem gmin i w 2026 roku pozostaje kluczowym punktem odniesienia dla środowisk akademickich w regionie.

Z kolei w argentyńskiej prowincji San Juan obserwujemy dynamiczny rozwój łańcucha produkcji mąki z chleba świętojańskiego (algarroba), co świadczy o renesansie zainteresowania tym tradycyjnym produktem. Szkoła Agrotechniczna Valle Fértil modernizuje swoje zaplecze, aby zwiększyć produkcję mąki organicznej, wspierając jednocześnie zrównoważone zbieranie strąków. Placówka ta zakupiła niedawno 1 300 kilogramów surowca od lokalnych dostawców, a cena kilograma mąki w bieżącym roku osiągnęła poziom 15 000 pesos. W prowincji Formosa, w miejscowości El Potrillo, w zbiory zaangażowanych jest ponad 700 rodzin, co pozwoliło na wytworzenie około czterech i pół tony mąki w ostatnim sezonie.

Opisane wydarzenia w Oaxaca, Goiás i San Juan wyraźnie wskazują na szerszy trend, w którym lokalne społeczności aktywnie wykorzystują mechanizmy prawne oraz tradycyjną wiedzę do ochrony swoich fundamentów przyrodniczych i kulturowych. Niezależnie od tego, czy chodzi o opór wobec ekspansji górnictwa, czy o przejście na nowe formy zrównoważonego rolnictwa, wspólnoty te skutecznie przeciwstawiają się zewnętrznej presji, dbając o przyszłość swoich zasobów i dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.