Oaxaca Topluluğu Kaynaklarını Korumak İçin Madencilik Faaliyetlerini Yasakladı

Meksika'nın Oaxaca eyaletindeki Merkezi Vadiler bölgesinde yer alan San Juan Coatecas Altas tarım topluluğu, 1 Şubat 2026 tarihinde kendi toprakları üzerinde her türlü madencilik faaliyetine yönelik kapsamlı bir yasak getirdiğini duyurdu. Educa kuruluşu tarafından aktarılan bilgilere göre bu karar, topluluk tüzüğüne resmi olarak işlenerek maden endüstrisinin yayılmasına karşı hem hukuki hem de toplumsal bir kalkan oluşturdu. Söz konusu stratejik karar, topluluğun en üst karar alma mekanizması olan ve yerel demokrasinin temelini oluşturan agrar meclisi toplantısında resmileştirildi.

Zapotek halkı, aldıkları bu radikal kararın arkasında yatan temel nedenin, özellikle San José projesi gibi madencilik girişimlerinin bölgedeki ekosistemi, kutsal alanları ve kültürel miras noktalarını doğrudan tehdit etmesi olduğunu belirtti. Bölge sakinleri, yerel su kuyularındaki su seviyelerinin kritik ve endişe verici bir şekilde düşmesini, halihazırda devam eden madencilik operasyonlarına bağlayarak bu durumu yasağın en büyük tetikleyicisi olarak gösterdi. Oaxaca'nın Merkezi Vadiler bölgesinde, maden imtiyazlarının yoğunluğu dikkat çekerken, arazinin yaklaşık %80'inin Fortuna Silver Mines ve Gold Resource Corp (GRC) gibi Kanada ve Amerika merkezli dev maden şirketlerine tahsis edilmiş olması toplumsal huzursuzluğu artırıyor.

Yayımlanan deklarasyon; topluluk topraklarının, kutsal mekanların, yerel tohum çeşitliliğinin ve Zapotek kimliğinin ayrılmaz bir parçası olan yerel flora ve faunanın korunması konusundaki kararlılığı açıkça vurguluyor. Tarihi bir adım olarak, topluluk tüzüğünde ilk kez kadınların; suyun, dilin, ortak varlıkların ve geleneksel uygulamaların birincil koruyucuları olduğu resmi olarak tescil edildi. Bu hamleyle San Juan Coatecas Altas, Oaxaca'da topraklarını madencilikten arındırılmış bölge ilan eden ve kendi kaderini tayin etme hakkını yasal bir çerçevede kullanan genişleyen topluluklar koalisyonunun güçlü bir üyesi haline geldi.

Latin Amerika genelindeki bölgesel gelişmeler incelendiğinde, Brezilya'nın Goiás eyaletinde biyoçeşitlilik hazinesi olan Cerrado biyomunu korumaya odaklanan Ecomuseu do Cerrado Laís Aderne'nin faaliyetleri dikkat çekiyor. "Toprak, miras ve topluluk" felsefesi üzerine inşa edilen bu yaşayan müze girişimi, yaklaşık 12.000 bitki türüne ev sahipliği yapan ve kıtanın en büyük ikinci savanı olan Cerrado'nun korunması için farkındalık yaratmayı amaçlıyor. Kültür dünyasının önemli isimlerinden Laís Aderne'nin adını taşıyan ve yedi farklı belediyeyi kapsayan bu ekomüze, 2026 yılı itibarıyla eyaletteki akademik çalışmalar ve koruma projeleri için merkezi bir referans noktası olmaya devam ediyor.

Eş zamanlı olarak Arjantin'in San Juan bölgesinde, geleneksel bir ürün olan keçiboynuzu (algarroba) unu üretim zincirinin güçlendirilmesi, yerel ekonomide yeni bir canlanma yaratıyor. Valle Fértil Agroteknik Okulu, organik un üretim kapasitesini artırmak ve sürdürülebilir toplama yöntemlerini teşvik etmek amacıyla üretim tesislerini modern teknolojiyle yeniliyor. Okul yönetimi, son dönemde yerel üreticilerden 1.300 kilogram keçiboynuzu meyvesi satın alırken, bu yıl unun kilogram fiyatı 15.000 peso seviyesine ulaştı. Formosa eyaletine bağlı El Potrillo'da ise 700'den fazla ailenin katılım sağladığı hasat süreci, bölgede kendi kendine yeten bir ekonomik döngü oluştururken son sezonda toplamda dört buçuk ton civarında un üretimi gerçekleştirildi.

Oaxaca, Goiás ve San Juan'dan gelen bu haberler, yerel toplulukların doğal ve kültürel varlıklarını dış baskılara karşı savunmak için hukuki araçları ve kadim bilgilerini nasıl etkin bir şekilde kullandığını gözler önüne seriyor. İster maden arama faaliyetlerine karşı bir direniş, ister sürdürülebilir tarım modellerine geçiş olsun, bu topluluklar kendi kaynaklarını yönetme ve geleceklerini koruma konusundaki kararlılıklarını küresel ölçekte kanıtlıyorlar. Bu süreçler, yerel bilginin modern hukuki mekanizmalarla birleştiğinde ne kadar güçlü bir koruma kalkanı oluşturabileceğini de kanıtlar niteliktedir.