Iran kondigt vergeldingsmaatregelen aan na EU-besluit over de Revolutionaire Garde

Op 2 februari 2026 heeft de Islamitische Republiek Iran een officieel diplomatiek protest ingediend tegen het besluit van de Europese Unie om de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) op de lijst van terroristische organisaties te plaatsen. Als direct gevolg hiervan werden de ambassadeurs van alle in Teheran gevestigde EU-lidstaten ontboden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken om een formele protestnota in ontvangst te nemen. Deze stap is een directe reactie op de resolutie die door de EU-ministers van Buitenlandse Zaken op 29 januari 2026 werd aangenomen, ingegeven door de rol van de IRGC bij het neerslaan van de protesten die Iran in januari 2026 in hun greep hielden.

De woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Esmaeil Baghaei, bevestigde de ontbieding van de diplomaten en noemde dit een minimale reactie op de acties van Brussel. Hij kondigde aan dat Iran werkt aan spiegelmaatregelen tegen de EU en bestempelde het besluit van de Europese Unie als "onwettig, ongegrond en een uiterst grove fout". In een onmiddellijke tegenzet verklaarde de voorzitter van het Iraanse parlement, Mohammad-Bagher Ghalibaf, op 1 februari dat de Islamitische Republiek, op basis van de wet op tegenmaatregelen uit 2019, de strijdkrachten van alle EU-landen voortaan als terroristische groeperingen beschouwt. Ghalibaf, zelf een voormalig commandant van de IRGC, benadrukte dat de verantwoordelijkheid voor de gevolgen van deze stap volledig bij de Europese Unie zelf ligt.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, verwierp de Iraanse tegenmaatregelen als ongegrond en bestempelde ze als pure propaganda. Hij hield vol dat het EU-besluit noodzakelijk was vanwege de acties van de IRGC tegen demonstranten en hun destabiliserende activiteiten in de gehele regio. De Verenigde Staten plaatsten de IRGC al in april 2019 op hun lijst van terroristische organisaties, gevolgd door Canada in juni 2024. Kaja Kallas, het hoofd van de Europese diplomatie, verklaarde bij de aankondiging van het besluit op 29 januari dat de repressie door het Iraanse regime niet onbeantwoord kon blijven.

Deze diplomatieke escalatie vindt plaats tegen een achtergrond van toenemende regionale spanningen door de opbouw van Amerikaanse militaire macht. De vliegdekschipgroep rond de USS Abraham Lincoln werd op 14 januari 2026 weggehaald uit de Zuid-Chinese Zee en arriveerde rond 26 of 27 januari 2026 in het operatiegebied van het Amerikaanse Central Command (CENTCOM) in het Midden-Oosten. De Amerikaanse president Donald Trump omschreef deze militaire aanwezigheid eerder al als een "massale armada", wat de ernst van de situatie in de regio onderstreept.

Ondanks de oplopende diplomatieke spanningen blijven diverse communicatiekanalen actief. Landen als Turkije, Egypte en Qatar spannen zich momenteel in om een ontmoeting te faciliteren tussen de speciale Amerikaanse gezant Steve Witkoff en Iraanse functionarissen, die naar verwachting eind deze week in Ankara zou kunnen plaatsvinden. Iran houdt echter vast aan de eis dat sancties moeten worden opgeheven als voorwaarde voor enige vorm van onderhandelingen. Ondertussen wijzen conservatieve kringen in Teheran de Amerikaanse eisen met betrekking tot het nucleaire programma en het raketarsenaal resoluut van de hand.

De binnenlandse situatie in Iran weerspiegelt eveneens de dominantie van de harde lijn; Iraanse staatsmedia meldden dat er aanklachten zijn ingediend tegen een televisiepresentator omdat hij de slachtoffers van de repressie in januari belachelijk zou hebben gemaakt. De mensenrechtenorganisatie HRANA bevestigde op 31 januari 2026 dat er inmiddels 6713 mensen om het leven zijn gekomen bij de protesten die eind december 2025 uitbraken. In deze gespannen sfeer heeft de IRGC grootschalige oefeningen in de Straat van Hormuz bevestigd, ondanks expliciete waarschuwingen van CENTCOM dat provocaties in deze vitale waterweg niet getolereerd zullen worden.