Europese mogendheden schalen militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten af na Amerikaans ultimatum aan Iran

In februari 2026 is de geopolitieke spanning in het Midden-Oosten tot een kritiek punt gestegen na een scherp ultimatum van de Amerikaanse president Donald Trump aan het adres van Iran. Als directe reactie op deze escalatie hebben diverse Europese staten besloten hun militaire contingenten in de regio aanzienlijk te verkleinen. De crisis, die voortvloeit uit onenigheid over het Iraanse nucleaire programma en de regionale invloed van het land, heeft naties zoals Duitsland en Noorwegen gedwongen om personeel terug te trekken. Bovendien zijn er noodoproepen uitgegaan naar hun burgers om Iran onmiddellijk te verlaten vanwege de snel verslechterende veiligheidssituatie.

Op 19 februari 2026 stelde president Trump een strikte deadline vast, waarbij Teheran een termijn van 10 tot 15 dagen kreeg om aan de Amerikaanse eisen te voldoen. De president waarschuwde daarbij voor "zeer slechte gevolgen" indien medewerking uitblijft. Dit ultimatum valt samen met de grootste Amerikaanse militaire mobilisatie in de regio sinds de invasie van Irak in 2003. Noorwegen is inmiddels begonnen met de herplaatsing van ongeveer 60 militairen die betrokken waren bij trainingsmissies, aangezien de uitvoering van hun kerntaken door de huidige dreiging onmogelijk is geworden. Tegelijkertijd heeft de Duitse Bundeswehr de bezetting op de basis in het Iraakse Erbil teruggebracht tot een absoluut minimum, waarbij overtollig personeel via Jordanië wordt geëvacueerd.

Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een dringend vertrekadvies uitgebracht aan alle Duitse staatsburgers in Iran. De mogelijkheden voor consulaire bijstand in Teheran zijn momenteel uiterst beperkt, aangezien de ambassadestaf tot een minimum is gereduceerd. Soortgelijke waarschuwingen en evacuatierichtlijnen zijn afgegeven door Polen en Zweden, wat wijst op een gecoördineerde risicoanalyse onder de Europese bondgenoten. Iran toont zich ondertussen onverzettelijk; het regime heeft het ultimatum resoluut verworpen en een "beslissend" antwoord beloofd op elke vorm van agressie. Daarbij zijn alle militaire bases en eigendommen van "vijandige machten" in de regio aangemerkt als legitieme doelwitten.

Als krachtig machtsvertoon heeft Teheran het scheepvaartverkeer in delen van de strategisch cruciale Straat van Hormuz tijdelijk beperkt. Dit gebeurde in het kader van de marine-oefening "Maritime Security Belt - 2026", waaraan ook Rusland en China deelnemen. Deze zeestraat fungeert als een vitale slagader voor de wereldwijde olie-export. De dreiging van een blokkade heeft de prijs van Brent-olie reeds boven de 83 dollar per vat gestuwd, omdat de markten rekening houden met grootschalige leveringsonderbrekingen. De huidige crisis is het directe gevolg van het mislukken van diplomatieke inspanningen, waaronder een tweede ronde van indirecte gesprekken tussen de VS en Iran die op 17 en 18 februari in Genève plaatsvonden.

De fundamentele eisen van Washington — waaronder een volledige stopzetting van uraniumverrijking, beperking van de raketcapaciteit en het beëindigen van steun aan regionale milities — blijven onacceptabel voor Teheran, dat enkel over het nucleaire dossier wil onderhandelen. De spanningen worden verder aangewakkerd door het feit dat de regering-Trump de mogelijkheid overweegt van gerichte militaire aanvallen op Iraanse installaties om een akkoord af te dwingen. Opvallend is dat NAVO-bondgenoten, met uitzondering van Israël, niet betrokken zijn bij de planning van deze potentiële militaire operatie. De preventieve terugtrekking van Europese troepen weerspiegelt dan ook de inschatting dat de diplomatieke weg naar een oplossing in een alarmerend tempo doodloopt.