De versnellende smelt van de Groenlandse ijskap: Zorgen over de zeespiegelstijging en oceaanstromingen nemen toe

De ijskap van Groenland, het grootste ijsreservoir buiten Antarctica, ondergaat begin 2026 een aanhoudende en significante massavermindering. Deze ontwikkeling versterkt de positie van de ijskap als een primaire factor in de wereldwijde fluctuaties van de zeespiegel. De Copernicus Sentinel-2-missie leverde onlangs satellietbeelden van hoge resolutie die gericht zijn op de zuidoostelijke sector. Hierbij werden de steile gletsjerwanden nabij de Helheimgletsjer gedocumenteerd, een belangrijke route voor de afvoer van ijs naar de oceaan.

Deze voortdurende bewaking via satellieten is van cruciaal belang voor het nauwkeurig in kaart brengen van de dynamiek van dit enorme ijslichaam en de bijdrage ervan aan de wereldwijde oceaanvolumes. Onderzoekers wijzen erop dat elke 360 gigaton aan ijs die op Groenland verloren gaat, overeenkomt met een stijging van de mondiale zeespiegel met één millimeter.

De historische context suggereert dat er een precedent bestaat voor een dergelijk snelle ijsafname, zoals aan het licht is gebracht door het GreenDrill Project. Wetenschappers die meer dan 500 meter diep in het ijs van de Prudhoe Dome in het noordwesten van Groenland boorden, ontdekten chemische sporen in sedimenten van ongeveer 7.100 jaar oud. Deze gegevens wijzen erop dat de ijskoepel tijdens een warme periode in het Holoceen volledig was gesmolten.

Tijdens die periode werden de zomertemperaturen geschat op 3 tot 5 graden Celsius warmer dan het huidige niveau. Dit zijn omstandigheden die volgens klimaatmodellen tegen het jaar 2100 opnieuw zouden kunnen optreden onder de huidige scenario's voor de uitstoot van broeikasgassen. Deze historische smelt biedt een belangrijk inzicht in de fysieke gevoeligheid van de ijskap voor zelfs een gematigde opwarming.

Naast de smelting aan het oppervlak zijn er geologische factoren die het ijs van onderaf beïnvloeden. Gedetailleerde driedimensionale modellen, geproduceerd door een team onder leiding van de Universiteit van Ottawa, geven aan dat er ongelijkmatige warmte onder het ijs gevangen zit. Dit is het gevolg van de eeuwenoude beweging van Groenland over een vulkanische hotspot, waarschijnlijk de IJsland-hotspot.

Deze geothermische anomalie, die een kwart van het landoppervlak van Groenland beslaat, ontstond tussen 80 en 35 miljoen jaar geleden door tektonische processen. Het heeft de ijskap op diepte dunner gemaakt en een gebied gecreëerd met een overvloed aan subglaciaal smeltwater. Dit beïnvloedt de smering aan de basis en daarmee de stroomsnelheid van de ijskap in de huidige tijd.

De enorme toevloed van zoetwater door deze versnelde smelt in de Noord-Atlantische Oceaan vormt een aanzienlijke bedreiging voor de stabiliteit van de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC). Dit is een essentieel onderdeel van het wereldwijde warmtetransport in de oceanen. Een vertraging of mogelijke verstoring van dit stromingssysteem, waarbij dicht water nabij Groenland naar de diepte zinkt, zou de regionale klimaatpatronen op het noordelijk halfrond aanzienlijk kunnen veranderen.

Onderzoek gecoördineerd door de Universiteit van Luik, met behulp van de NIC5-supercomputer, voorspelt dat Groenland onder een scenario met hoge emissies (SSP585) tegen 2100 jaarlijks tussen de 964 en 1.735 gigaton aan ijs zou kunnen verliezen. Dit kan leiden tot een zeespiegelstijging van maximaal één meter. Dit voortdurende proces wordt nauwgezet gevolgd door instellingen zoals de Polar Portal, een gezamenlijk project van vier Deense overheidsinstanties.