Extreme Klimaatcontrasten Tonen Divergentie Tussen Noordelijke Kou en Zuidelijke Hitte in Januari 2026

De mondiale weerspatronen begin januari 2026 worden gekenmerkt door een scherpe divergentie tussen de noordelijke en zuidelijke hemisfeer. Terwijl het zuiden gebukt gaat onder verwoestende hitte en bosbranden, ervaart het noorden een periode van intense polaire kou en zware sneeuwval. Deze extreme tegenstellingen, waarbij het ene halfrond opwarmt en het andere afkoelt, wijzen volgens klimaatexperts op een toenemende instabiliteit in het planetaire klimaatsysteem, wat een nieuwe norm zou kunnen worden in plaats van een seizoensgebonden afwijking.

Het Zuidelijk Halfrond wordt geconfronteerd met de catastrofale gevolgen van aanhoudende hittegolven. In de Australische staat Victoria woeden bosbranden met een hoge intensiteit; op 10 januari 2026 was reeds meer dan 300.000 hectare landoppervlak verzwolgen, een gebied vergelijkbaar met de omvang van de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De situatie noopte de autoriteiten tot het afkondigen van een noodtoestand. Premier Anthony Albanese bestempelde de weersomstandigheden als 'extreem en gevaarlijk', terwijl regionale premier Jacinta Allan melding maakte van drie vermisten en de ontruiming van tientallen dorpen. De schade omvat naar schatting 130 verwoeste gebouwen en een stroomuitval voor circa 40.000 woningen en winkels door beschadiging aan de infrastructuur.

Parallel hieraan ervaart het Noordelijk Halfrond, met name delen van Noord-Amerika en Europa, zeer strenge winterse omstandigheden. In Siberië werden temperaturen gemeten tussen de min 30 en min 40 graden Celsius, met een uitschieter tot min 51 graden in Olenjok. Dit creëert een temperatuurcontrast van bijna 100 graden met de hitte in Australië. Hoewel de opwarming van de aarde de gemiddelde temperatuur met 1,1 graad Celsius sinds de 19e eeuw heeft doen stijgen, laten dergelijke koude periodes zien dat het weer een momentopname is, terwijl het klimaat het langetermijngemiddelde betreft, aldus klimaatexpert Peter Siegmund van het KNMI.

De onderliggende oorzaak van deze extreme volatiliteit wordt vaak toegeschreven aan de veranderende atmosferische circulatie. Onderzoek, onder andere door Dim Coumou, suggereert dat de snellere opwarming in het Noordpoolgebied de straalstroom heeft afgezwakt. Dit resulteert in langdurige, meanderende weerspatronen die gelijktijdige extreme weersituaties rond het noordelijk halfrond kunnen veroorzaken, wat een risico vormt voor de wereldwijde voedselproductie door potentiële misoogsten in regio's als de VS en Europa. De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) heeft eerder al gewezen op het verband tussen toenemende CO2-concentraties, die in 2017 405,5 deeltjes per miljoen bereikten, en de vergroting van de frequentie van hittegolven, droogte en stormen.

De situatie in Victoria, waar de rookpluimen tot over Nieuw-Zeeland reikten en de Great Ocean Road tijdelijk gesloten was, onderstreept de schaal van de huidige crisis en de kwetsbaarheid van zowel stedelijke als landelijke gebieden. Nutsbedrijven waarschuwden dat het herstel van de stroomvoorziening voor tienduizenden getroffen klanten dagen kon duren vanwege de aanhoudende branden en veiligheidsrisico's. Dit patroon van toenemende extremen, met gelijktijdige hitte en kou, benadrukt de noodzaak van adaptatie en mitigatie in het licht van voorspellingen over snelle en extreme weersveranderingen.