Midden-Europa geteisterd door aanhoudende winterkou en onvoorspelbare atmosferische patronen

Op 16 februari 2026 bevindt Midden-Europa zich nog steeds in de ijzige greep van een hardnekkige winterperiode. De regio wordt gekenmerkt door terugkerende sneeuwval en ochtendtemperaturen die steevast onder het vriespunt blijven. De neerslag begon op maandagochtend in het zuidwesten en breidde zich gedurende de dag uit naar het noordoosten, waarbij de sneeuwophopingen op diverse locaties doorgaans tussen de één en drie centimeter bedroegen. De ochtenden gaan gepaard met matige vorst, waarbij minima tussen de -4 en -8 graden Celsius zijn gemeten, terwijl de temperaturen overdag nauwelijks boven het vriespunt uitkomen.

Deze aanhoudende koudegolf vindt plaats binnen een bredere context van atmosferische instabiliteit in Europa, die specifiek wordt gelinkt aan een plotselinge stratosferische opwarming (SSW) die eind januari begon. Dit meteorologische fenomeen heeft de polaire vortex doen uiteenvallen, wat leidde tot grillige weerpatronen over het hele continent die naar verwachting tot 23 februari zullen aanhouden. De weersverwachting voor dinsdagnacht waarschuwt voor aanhoudende gladheid, met name in de zuidwestelijke sectoren waar periodieke sneeuw of ijzel wordt verwacht. De nachttemperaturen zullen hier naar verwachting dalen tot tussen de -2 en -5 graden Celsius, gevolgd door een lichte stijging tot maximaal 3 graden overdag, voordat de temperatuur 's nachts opnieuw keldert.

De huidige onstabiele meteorologische toestand wordt aangedreven door een sterk meanderende configuratie van de troposferische straalstroom als gevolg van de SSW. Dit staat in schril contrast met de warmer dan gemiddelde omstandigheden die in Zuid-Europa worden gerapporteerd. De aanhoudende kou in landen zoals Duitsland en Polen maakt deel uit van een groter patroon waarbij het continent in sommige gebieden de koudste januari sinds 2010 beleefde. Dit werd beïnvloed door een geblokkeerd weersysteem en hoge luchtdruk boven Noord-Europa. Eerder deze maand zorgden intense koudegolven ervoor dat polaire lucht boven grote delen van het continent bleef hangen; zo registreerde Litouwen op 1 februari temperaturen tot -34,3°C en noteerde het noordoosten van Polen -27,7°C.

Het huidige weersregime in het midden van februari wordt omschreven als een botsingspunt tussen verschillende luchtmassa's, waarbij een significante koude-inval naar verwachting tussen 12 en 18 februari naar het zuiden zal trekken. Naast de onmiddellijke verstoringen van het reisverkeer, legt de langdurige kou een aanzienlijke druk op de energiemarkten door de stijgende vraag naar verwarming en de kwetsbaarheid van gasvoorraden. Bovendien wordt de landbouwsector bedreigd door deze weersinstabiliteit; een eerdere 'valse lente' kan hebben geleid tot vroegtijdige knopvorming, waardoor de huidige vorst de vroege groei van wintergewassen zoals tarwe en koolzaad in gevaar brengt. Dit risico op landbouwverliezen is vooral groot op plaatsen waar een isolerende sneeuwlaag ontbreekt, zoals in het westen van Polen en het oosten van Duitsland.

In regio's zoals Oekraïne, waar kritieke vorstgrenzen voor gewassen gelden, zorgt de combinatie van minima tussen -14 en -16°C zonder de beschermende sneeuwlaag van 10 tot 15 cm voor potentieel kritieke omstandigheden voor wintergerst en koolzaad. Dit meteorologische patroon wordt in verband gebracht met een zogenaamd 'opgewonden veer'-effect, waarbij hogedrukblokkades boven Noord-Canada de atmosfeer samendrukken. Dit creëert een volatiliteit die naar verwachting tot in maart zal aanhouden door arctische lucht naar onvoorbereide regio's te stuwen. De complexiteit van deze situatie is over het gehele continent zichtbaar en illustreert de extreme, hyperlokale aard van de huidige atmosferische tweedeling.