Europa Środkowa w uścisku mroźnej zimy: niestabilność atmosferyczna i jej skutki

Od 16 lutego 2026 roku Europa Środkowa pozostaje pod silnym wpływem mroźnej aury, która objawia się regularnymi opadami śniegu oraz temperaturami porannymi konsekwentnie spadającymi poniżej zera. Pierwsza fala opadów rozpoczęła się w poniedziałek rano w południowo-zachodniej części regionu, przesuwając się w ciągu dnia na północny wschód, przy czym lokalne przyrosty pokrywy śnieżnej wyniosły zazwyczaj od jednego do trzech centymetrów. Poranki przynoszą umiarkowany mróz z temperaturami minimalnymi rzędu od -4 do -8 stopni Celsjusza, podczas gdy wartości maksymalne w ciągu dnia z trudem przekraczają granicę zamarzania.

Obecne ochłodzenie wpisuje się w szerszy kontekst europejskiej niestabilności atmosferycznej, powiązanej bezpośrednio z nagłym ociepleniem stratosferycznym (SSW), które zainicjowane zostało pod koniec stycznia. Zjawisko to spowodowało rozbicie wiru polarnego, co przełożyło się na nieprzewidywalne wzorce pogodowe na całym kontynencie, które według prognoz utrzymają się do 23 lutego. Najbliższe prognozy na wtorkową noc wskazują na utrzymujące się zagrożenie oblodzeniem, szczególnie w rejonach południowo-zachodnich, gdzie spodziewany jest przelotny śnieg lub marznący deszcz, a temperatury spadną do poziomu od -2 do -5 stopni Celsjusza. We wtorek przewidywane jest chwilowe złagodzenie mrozu z temperaturami do 3 stopni Celsjusza, po czym nastąpi kolejny nocny spadek.

Ta dynamiczna sytuacja meteorologiczna, wynikająca z silnie południkowego układu prądu strumieniowego w troposferze po wystąpieniu SSW, stanowi jaskrawy kontrast wobec cieplejszych niż zazwyczaj warunków w południowej Europie. Utrzymujące się mrozy dotykające takie kraje jak Niemcy i Polska są częścią większego układu, który sprawił, że w niektórych regionach kontynentu odnotowano najzimniejszy styczeń od 2010 roku, co było efektem blokady wyżowej nad północną Europą. Wcześniej w tym miesiącu intensywne fale zimna uwięziły polarne powietrze nad znaczną częścią kontynentu; przykładowo 1 lutego na Litwie zarejestrowano temperaturę -34,3°C, a w północno-wschodniej Polsce -27,7°C.

Obecny reżim pogodowy w połowie lutego opisywany jest jako punkt zderzenia mas powietrza, z przewidywaną silną intruzją chłodu przemieszczającą się na południe między 12 a 18 lutego. Poza bezpośrednimi utrudnieniami w transporcie, przedłużający się mróz wywiera znaczną presję na rynki energii poprzez zwiększone zapotrzebowanie na ciepło i testowanie stabilności dostaw gazu. Ponadto sektor rolniczy jest narażony na ryzyko wynikające z tej zmienności; przedwczesne ocieplenie mogło wywołać pączkowanie, a obecne mrozy zagrażają wczesnemu wzrostowi, co może prowadzić do strat w uprawach ozimych, takich jak pszenica i rzepak, szczególnie tam, gdzie brakuje izolacyjnej warstwy śniegu, co zauważono w zachodniej Polsce i we wschodnich Niemczech.

W regionach takich jak Ukraina, gdzie istnieją krytyczne progi mrozoodporności dla upraw, zbieżność spadków temperatur do poziomu od -14 do -16°C przy braku ochronnej warstwy śniegu o grubości 10-15 cm stwarza potencjalnie krytyczne warunki dla jęczmienia ozimego i rzepaku. Ten wzorzec meteorologiczny jest łączony z efektem „napiętej sprężyny”, w którym blokada wysokiego ciśnienia nad północną Kanadą kompresuje atmosferę, generując zmienność, która ma potrwać do marca poprzez kierowanie arktycznego powietrza w nieprzygotowane regiony. Złożoność ta jest widoczna na całym kontynencie, ilustrując ekstremalnie lokalny charakter obecnych podziałów atmosferycznych.