Genomisch onderzoek naar bosaardbeien onthult overlevingsmechanismen tegen klimaatverandering

Een omvangrijk genomisch onderzoek, gebaseerd op de gedetailleerde analyse van 200 hoogwaardige genomen van de bosaardbei (*Fragaria vesca* L.), heeft een helder inzicht verschaft in de wijze waarop deze dominante Europese overblijvende kruidachtige soort zich heeft aangepast aan de significante klimaatschommelingen uit het verleden. De wetenschappelijke analyse bracht een duidelijke genetische divergentie aan het licht, waarbij de populaties werden onderverdeeld in twee specifieke clusters: een westelijke en een oostelijke groep. Deze bevinding wordt beschouwd als een fundamentele ontdekking voor het begrijpen van de complexe adaptatiemechanismen van planten aan veranderende omgevingsfactoren.

Een van de meest centrale resultaten van de studie is de vaststelling van een verhoogde veerkracht binnen de oostelijke populatiekernen tijdens historische perioden van ijstijden. In schril contrast met de westelijke groepen, slaagden deze oostelijke populaties erin om grotere effectieve populatiegroottes te behouden, zonder dat er significante tekenen van inteelt optraden. De onderzoeksgegevens onderstrepen de cruciale rol die oostelijke refugia hebben gespeeld bij het veiligstellen van de genetische diversiteit van de soort gedurende vele millennia. Dergelijke patronen van genetische isolatie en behoud zijn consistent met eerdere observaties in studies naar het genomische landschap van Binnen-Eurazië.

De hedendaagse omvangrijke populaties, die zich over het gehele Europese continent uitstrekken, worden ondersteund door een constante genetische uitwisseling die via Centraal-Europa langs een oost-westas verloopt. Deze specifieke dynamiek, wetenschappelijk omschreven als het «kern-periferie»-model, heeft een beslissende rol gespeeld in de evolutionaire ontwikkeling van de soort door een hoge mate van genetische plasticiteit te garanderen. Onderzoek naar verwante *Fragaria*-soorten, bijvoorbeeld in het kader van veredeling op winterhardheid, bevestigt eveneens dat de geografische herkomst van essentieel belang is voor de ontwikkeling van adaptieve eigenschappen.

Parallel aan dit onderzoek zijn wetenschappers erin geslaagd de genetische determinanten te identificeren die verantwoordelijk zijn voor de opmerkelijke koudebestendigheid van de wilde *F. vesca*. Deze nieuw ontdekte genetische factoren bieden veelbelovende perspectieven voor moderne veredelingsprogramma's. Het doel hiervan is om gecultiveerde aardbeienrassen te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen de destructieve effecten van late nachtvorst in het voorjaar. Binnen de sector van de fruit- en bessenteelt blijft het in kaart brengen en benutten van resistentiegenen tegen ongunstige weersomstandigheden een topprioriteit, aangezien het gericht zoeken naar kandidaat-genen het veredelingsproces aanzienlijk versnelt ten opzichte van conventionele methoden.

Concluderend kan gesteld worden dat de genomische analyse van *F. vesca* niet alleen de overlevingsgeschiedenis van de soort tijdens perioden van klimatologische instabiliteit reconstrueert, maar ook tastbaar genetisch materiaal levert om de weerbaarheid van huidige landbouwgewassen te versterken. De studie naar de genetische controle van reproductieve kenmerken, zoals de seizoensgebonden bloei in populaties in West-Siberië, illustreert de ingewikkelde genetische architectuur van de soort die direct reageert op de specifieke omstandigheden van het groeiseizoen. De verzamelde data over genetische divergentie en de overlevingsmechanismen van oostelijke populaties vormen een onschatbare bron voor veredelaars die streven naar een robuuster genenbestand voor bessengewassen in het licht van toekomstige klimaatuitdagingen.