Oogfunctie Groenlandse Haai Blijft Intact Ondanks Extreme Leeftijd en Parasieten

Recent onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications, weerlegt de langgekoesterde aanname dat de Groenlandse haai (*Somniosus microcephalus*), het langstlevende gewervelde dier ter wereld, functioneel blind zou zijn door zijn extreme leeftijd of de aanwezigheid van cornea-parasieten. De studie analyseerde oogweefsel van haaien die naar schatting meer dan een eeuw oud waren en toonde aan dat deze diepzeebewoners, waarvan de levensduur de 400 jaar kan naderen, hun visuele systeem over eeuwen heen opmerkelijk intact houden. Onderzoekers, waaronder Dorota Skowronska-Krawczyk van UC Irvine, ontdekten bij de oudste exemplaren geen spoor van retinale degeneratie of celdood.

De architectuur van het netvlies van de Groenlandse haai is een evolutionaire aanpassing aan de schaarse lichtomstandigheden in de Arctische diepzee. In tegenstelling tot de duplex-netvliezen van de meeste gewervelden, is de retina van deze haai vrijwel uitsluitend opgebouwd uit staafjes, wat de gevoeligheid voor scotopische, ofwel lichtzwakke, visie maximaliseert. Het lichtgevoelige eiwit, rhodopsine, is specifiek afgestemd op een golflengte van 458 nanometer, wat overeenkomt met de blauwe lichtspectra die het diepst in het Arctische water doordringen. Dit wijst op een efficiënte specialisatie in plaats van een verlies van functie, een aanpassing die cruciaal is in hun leefomgeving waar zonlicht nauwelijks doordringt.

De sleutel tot deze visuele duurzaamheid ligt vermoedelijk in geavanceerde moleculaire mechanismen. De onderzoekers identificeerden een robuuste expressie van genen die betrokken zijn bij DNA-reparatie in het netvlies, met name componenten van het ERCC1-XPF-complex. Dit mechanisme wordt verondersteld de integriteit van het netvliesweefsel te onderhouden over de extreme levensspanne van de haai, een zeldzaam voorbeeld van langdurig onderhoud van centraal zenuwstelselweefsel bij een gewervelde. Dit staat in contrast met menselijke ogen, waarbij een vergelijkbare levensduur zou leiden tot het verlies van 50 tot 90 procent van de staafjesfotoreceptoren. De aanwezigheid van parasieten op het hoornvlies, voorheen als belemmering gezien, bleek niet voldoende om het licht naar het netvlies te blokkeren.

De implicaties van dit onderzoek reiken verder dan de mariene biologie en bieden perspectief voor de menselijke gezondheidszorg. Het inzicht in hoe de Groenlandse haai typische degeneratieve processen omzeilt, kan nieuwe wegen openen voor het ontwikkelen van toekomstige therapeutische interventies tegen leeftijdsgebonden oogaandoeningen bij mensen, zoals glaucoom. Onderzoekers, waaronder Lily G. Fogg van de Universiteit van Basel, Zwitserland, benadrukken dat het bestuderen van deze langlevende soorten kan leiden tot onverwachte toepassingen in de biologie en gezondheid. De Groenlandse haai, die pas rond zijn 150e levensjaar geslachtsrijp is en langzaam groeit, is een wezen dat bijdraagt aan zijn geschatte maximale leeftijd van 500 jaar. De studie, die genomica, transcriptomica en in situ hybridisatie integreerde, bevestigt dat de haai zijn visuele systeem actief gebruikt, wat wordt ondersteund door observaties van de dieren die hun oogbollen naar lichtbronnen bewogen.