Nieuwe inzichten in kattelijke intelligentie: katten construeren mentale kaarten op basis van gehoor en zicht

Recent wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat huiskatten in staat zijn om een complexe mentale landkaart van hun omgeving te creëren. Dit doen ze door zowel visuele input als auditieve signalen te integreren. Dit gedrag, door onderzoekers geclassificeerd als sociaal-ruimtelijke cognitie, duidt op een hoog niveau van informatieverwerking dat verder reikt dan louter reageren op externe prikkels.

Katten voeren een gedetailleerde akoestische analyse uit van geluiden die ze waarnemen. Ze vergelijken deze geluidsgegevens met hun reeds gevormde routes en verwachte gebeurtenissen binnen hun leefruimte. Een cruciaal element in deze capaciteit is de kruisverwijzing van auditieve informatie met hun interne modellen. Als bijvoorbeeld een bekende stem klinkt vanuit een kamer waar de aanwezigheid van die persoon niet verwacht wordt, veroorzaakt dit bij het dier een gevoel van verschuiving of verstoring van hun interne voorstelling van de dagelijkse orde. Deze scherpe gevoeligheid voor akoestische afwijkingen bevestigt dat katten informatie over de onzichtbare wereld dieper verwerken dan voorheen werd aangenomen.

De studies tonen tevens aan dat katten in staat zijn om niet-verbale geluiden te onderscheiden en hun eigen naam te herkennen. Ze associëren deze klanken met visuele beelden, wat hun cognitieve kaart verder versterkt. Deskundigen zien deze observatie- en analysevaardigheid als een evolutionaire eigenschap die in het wild van vitaal belang is voor het opsporen van prooien die buiten het directe gezichtsveld zijn. Huiskatten hebben dit instinct meegenomen naar de huiselijke omgeving, waar het is getransformeerd tot een effectief mechanisme voor navigatie in bekende gebieden.

De sterke reactie van katten op veranderingen in de aanwezigheid van hun eigenaar of in hun dagelijkse routine benadrukt hun behoefte aan een voorspelbare omgeving. Elke afwijking van het gevestigde patroon, of het nu gaat om het verplaatsen van meubels of een wijziging in het voederritme, kan leiden tot desoriëntatie bij de kat. Dit komt doordat hun interne, zowel akoestisch als visueel onderbouwde kaart, wordt verstoord. Het zijn dus geen passieve bewoners; deze dieren zijn actief betrokken bij het microsysteem van het huishouden en leven niet zomaar naast de mensen.

De cognitieve flexibiliteit van katten komt naar voren in hun leervermogen door middel van bekrachtiging. Denk hierbij aan het koppelen van een druk op een knop aan het ontvangen van een traktatie, of hun bekwaamheid om voedsel te verkrijgen uit ingewikkelde constructies. Bovendien tonen ze aan dat ze aandacht kunnen schenken aan menselijke handelingen. Ze geven de voorkeur aan een bakje dat door de eigenaar is aangeraakt, zelfs als beide bakjes identieke beloningen bevatten. Zulke complexe reacties, inclusief de herkenning van de stem van de eigenaar die vaak in een specifieke intonatie wordt aangeboden – bekend als 'Cat-Directed Speech' (CDS) – wijzen op een diepgaande aanpassing aan de menselijke omgeving gedurende duizenden jaren van domesticatie.