Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ký kết Hiến chương Đối tác tại Azerbaijan, khép lại chuyến công du Nam Caucasus

Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD Vance vừa kết thúc chuyến công du quan trọng đến khu vực Nam Caucasus, một hành trình ngoại giao kéo dài từ thứ Hai, ngày 9 tháng 2 năm 2026 tại Yerevan, Armenia và kết thúc vào thứ Tư, ngày 11 tháng 2 năm 2026 tại Baku, Azerbaijan. Điểm nhấn của chuyến đi là việc ký kết Hiến chương về Đối tác Chiến lược, một bước đi nhằm củng cố cam kết của Washington đối với tiến trình hòa bình giữa hai quốc gia. Nỗ lực này được xây dựng dựa trên nền tảng của thỏa thuận hòa bình sơ bộ đạt được tại Washington vào tháng 8 năm 2025 dưới sự trung gian của Tổng thống Donald Trump.

Tại thủ đô Baku, Phó Tổng thống Vance và Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đã cùng nhau ký kết một văn kiện mà ông Aliyev khẳng định là đánh dấu một "giai đoạn hoàn toàn mới" trong quan hệ song phương Mỹ - Azerbaijan. Bản hiến chương này thiết lập khuôn khổ hợp tác sâu rộng trên nhiều lĩnh vực then chốt bao gồm kinh tế, an ninh, năng lượng và công nghệ. Một chi tiết đáng chú ý trong chương trình nghị sự tại Azerbaijan là việc Mỹ công bố ý định cung cấp các tàu tuần tra mới cho Baku để bảo vệ lãnh hải, đánh dấu lần đầu tiên Hoa Kỳ cung cấp thiết bị quân sự cho quốc gia này.

Bên cạnh các cam kết về an ninh, thỏa thuận đối tác còn bao gồm việc tăng cường tương tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân dân dụng và cùng phát triển các dự án về trí tuệ nhân tạo cũng như hạ tầng kỹ thuật số. Tổng thống Aliyev nhấn mạnh rằng Azerbaijan đang đóng vai trò trụ cột trong việc đảm bảo an ninh năng lượng khi cung cấp khí đốt tự nhiên cho 16 quốc gia, trong đó có 11 thành viên thuộc khối NATO. Đáp lại, ông Vance khẳng định tầm nhìn của Mỹ về việc "kiến tạo sự thịnh vượng tại những nơi từng chỉ có đấu tranh và xung đột", qua đó tập trung vào một tương lai phát triển bền vững.

Trước đó, chặng dừng chân tại Yerevan cũng mang lại những kết quả thực chất khi ông Vance hội đàm với Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan. Hai bên đã ký thỏa thuận thúc đẩy đàm phán về hợp tác năng lượng hạt nhân dân dụng. Phó Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ sự sẵn sàng trong việc xuất khẩu các loại chip máy tính tiên tiến và máy bay không người lái trinh sát sang Armenia, đồng thời cam kết đầu tư vào hạ tầng quốc gia này. Thủ tướng Pashinyan đã mô tả chuyến thăm là một sự kiện "mang tính lịch sử thực sự". Tuy nhiên, chuyến đi cũng ghi nhận một số tranh luận khi các đề cập đến Nạn diệt chủng người Armenia bị gỡ bỏ khỏi tài khoản chính thức của Phó Tổng thống, thay vào đó ông Vance đã thực hiện nghi thức đặt hoa tại đài tưởng niệm.

Một trong những mắt xích quan trọng nhất kết nối tầm nhìn khu vực mới này là Hành lang Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế (TRIPP). Tuyến đường bộ và đường sắt dài 27 dặm (khoảng 43 km) này được thiết kế để kết nối phần đất liền của Azerbaijan với Cộng hòa Tự trị Nakhchivan thông qua lãnh thổ Armenia, hoàn toàn không đi qua Nga hay Iran. Việc phát triển hành lang này, còn được gọi là hành lang Zangezur, đã được thống nhất trong Thỏa thuận Hòa bình Washington vào tháng 8 năm 2025, trong đó Hoa Kỳ giành được quyền phát triển độc quyền trong thời hạn 99 năm. Tổng thống Aliyev nhận định rằng TRIPP sẽ đóng góp to lớn cho hòa bình, phát triển và hợp tác, đồng thời là cầu nối chiến lược giữa Á và Âu.

Động thái ngoại giao này của Hoa Kỳ đang trực tiếp củng cố sự hiện diện chiến lược của họ tại Nam Caucasus, một khu vực vốn từ lâu nằm trong phạm vi ảnh hưởng truyền thống của Nga. Việc ký kết Hiến chương tại Baku, nối tiếp các thỏa thuận tại Yerevan, cho thấy nỗ lực của chính quyền Trump-Vance trong việc thiết lập một cấu trúc ổn định khu vực dựa trên các mối liên kết kinh tế và bảo đảm an ninh. Sự thành công của các thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng cho thương mại quốc tế và các hoạt động ngoại giao trong tương lai tại khu vực đầy biến động này.