Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại Davos: "Nếu không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ nằm trong thực đơn"

Vào ngày 22 tháng 1 năm 2026, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) diễn ra ở Davos, Thủ tướng Canada Mark Carney đã trình bày một bài phát biểu đặc biệt đầy ấn tượng. Mặc dù một số nguồn tin cho rằng sự kiện có thể diễn ra vào ngày 20 hoặc 21, nhưng mốc thời gian chính thức được xác nhận là vào thứ Ba, ngày thứ hai của diễn đàn. Bài phát biểu kéo dài khoảng 15 phút của ông đã kết thúc trong những tràng pháo tay vang dội và sự tán thưởng nhiệt liệt (standing ovation) từ phía khán giả — một phản ứng hiếm hoi đối với một cộng đồng vốn nổi tiếng là điềm tĩnh và khắt khe như tại Davos.

Trong thông điệp cốt lõi của mình, ông Carney nhấn mạnh rằng thế giới hiện nay không chỉ đơn thuần trải qua một giai đoạn chuyển đổi hay điều chỉnh thông thường, mà thực chất đang đối mặt với một sự "đứt gãy" (rupture) sâu sắc. Ông khẳng định một cách dứt khoát rằng trật tự thế giới cũ, vốn được xây dựng dựa trên các quy tắc chung, lợi ích tương hỗ và sự hội nhập kinh tế sâu rộng, sẽ không bao giờ quay trở lại. Theo quan điểm của ông, việc bám víu vào quá khứ là một sai lầm lớn vì "Hoài niệm không phải là một chiến lược" trong bối cảnh địa chính trị mới.

Thủ tướng Canada cũng chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại khi các cường quốc lớn đã bắt đầu sử dụng kinh tế như một loại vũ khí chiến lược. Thuế quan giờ đây được dùng làm đòn bẩy gây áp lực, cơ sở hạ tầng tài chính biến thành công cụ cưỡng chế, và các chuỗi cung ứng toàn cầu bị khai thác như những điểm yếu chí mạng để trục lợi. Ông Carney lưu ý rằng xu hướng này hiện đang tác động trực tiếp đến hơn 30% tổng lưu lượng thương mại toàn cầu, tạo ra một môi trường kinh doanh đầy rẫy rủi ro và bất ổn định.

Đối với các cường quốc tầm trung (middle powers) — bao gồm các quốc gia như Canada, Australia, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản và một số nước khác — thực tế mới này mang lại cả những thách thức to lớn lẫn những cơ hội bứt phá mạnh mẽ nhất. Ông Carney cho rằng nhóm quốc gia này chính là những đối tượng có nhiều thứ để mất nhất, nhưng đồng thời cũng sở hữu tiềm năng lớn nhất để định hình lại tương lai nếu biết cách thích nghi và tận dụng vị thế của mình trong một cấu trúc quyền lực đang thay đổi nhanh chóng.

Lời kêu gọi hành động quyết liệt nhất trong bài phát biểu của ông chính là: "Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau, bởi vì nếu chúng ta không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ nằm trong thực đơn". Câu nói đầy sức nặng này như một lời cảnh tỉnh về việc các quốc gia có quy mô trung bình có thể bị các cường quốc thao túng hoặc trở thành vật hy sinh cho lợi ích của kẻ mạnh nếu họ không có tiếng nói chung và một chiến lược chuẩn bị kỹ lưỡng.

Thay vì cạnh tranh lẫn nhau để giành lấy sự ưu ái từ các cường quốc hoặc thực hiện các cuộc đàm phán song phương từ vị thế yếu hơn, ông Carney đề xuất các nước tầm trung nên chủ động liên kết lại với nhau. Việc xây dựng các liên minh chiến lược và củng cố khả năng tự cường (resilience) là yếu tố then chốt để tồn tại. Các quốc gia cần cùng nhau bảo vệ và thúc đẩy những giá trị cốt lõi như tôn trọng quyền con người, phát triển bền vững, tinh thần đoàn kết quốc tế, cũng như chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mỗi quốc gia.

Thủ tướng Carney cũng nhấn mạnh rằng tính chính danh, sự liêm chính và các quy tắc quốc tế vẫn giữ nguyên giá trị và sức mạnh, nhưng chỉ khi chúng được các quốc gia sử dụng và thực thi một cách tập thể. Ông cảnh báo rằng một thế giới bị chia cắt thành các "pháo đài" kinh tế biệt lập sẽ chỉ dẫn đến một tương lai nghèo đói hơn, mong manh hơn và kém bền vững hơn cho tất cả các bên liên quan.

Kết thúc bài phát biểu, ông khẳng định rằng sự hợp tác đa phương giữa các nước tầm trung không chỉ là một lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu để duy trì một trật tự thế giới ổn định và công bằng. Việc tạo ra một khối liên kết mạnh mẽ sẽ giúp đảm bảo rằng các quy tắc quốc tế được tôn trọng và lợi ích của các quốc gia không bị gạt ra ngoài lề trong cuộc chơi của các siêu cường.