Bước ngoặt năng lượng: Năng lượng tái tạo chính thức vượt qua nhiên liệu hóa thạch tại Liên minh Châu Âu

Liên minh Châu Âu (EU) vừa thiết lập một cột mốc lịch sử chưa từng có trong quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Trong giai đoạn từ năm 2025 đến năm 2026, tổng sản lượng điện từ năng lượng gió và mặt trời trên toàn khối đã lần đầu tiên vượt qua tổng sản lượng từ tất cả các nguồn nhiên liệu hóa thạch cộng lại, bao gồm than đá, khí đốt và dầu mỏ. Đây không chỉ là một con số thống kê đơn thuần mà còn là minh chứng cho sự thay đổi mạnh mẽ trong chiến lược năng lượng của khu vực.

Các số liệu cụ thể cho thấy tỷ trọng của năng lượng gió và mặt trời đã chạm mức 30%, trong khi đó, tỷ trọng của nhiên liệu hóa thạch đã giảm xuống chỉ còn 29%. Động lực chính thúc đẩy sự tăng trưởng vượt bậc này là điện mặt trời, với mức tăng trưởng ấn tượng 20% mỗi năm trong suốt 4 năm liên tiếp. Hiện nay, sản lượng điện mặt trời đã chính thức vượt mặt cả than đá và thủy điện về quy mô khai thác trên toàn lãnh thổ EU.

Sự chuyển dịch này đang diễn ra sâu rộng tại các quốc gia thành viên. Trong số 27 quốc gia thuộc EU, có tới 14 nước đã ghi nhận năng lượng sạch trở thành nguồn cung cấp điện chủ đạo. Ngược lại, than đá – nguồn năng lượng vốn gây ô nhiễm nặng nề – đã rơi xuống mức thấp kỷ lục trong lịch sử, chỉ còn chiếm 9,2% trong cơ cấu năng lượng tổng thể của toàn khối, phản ánh nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc loại bỏ dần các nguồn năng lượng carbon cao.

Châu Âu đã chính thức bước vào một kỷ nguyên năng lượng hoàn toàn mới. Theo báo cáo "European Electricity Review 2026" từ trung tâm phân tích uy tín Ember, tính đến hết năm 2025 và quý đầu năm 2026, năng lượng tái tạo đã khẳng định vị thế là động cơ chính thúc đẩy nền kinh tế EU. Đây là một sự thay đổi cấu trúc sâu sắc và bền vững: sản lượng điện than đã sụt giảm mạnh tới 40% so với năm 2015, trong khi khí đốt, dù có những đợt biến động ngắn hạn, vẫn đang nằm trong xu hướng suy giảm dài hạn.

Yếu tố then chốt tạo nên thành công rực rỡ này chính là sự bùng nổ của điện mặt trời. Chỉ trong năm vừa qua, sản lượng điện mặt trời đã tăng thêm 62 TWh, một con số khổng lồ tương đương với sản lượng hàng năm của ba nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn. Sự bứt phá này đã giúp bù đắp hiệu quả cho những giai đoạn thời tiết không thuận lợi, vốn từng làm giảm tạm thời hiệu suất của các nhà máy thủy điện và hệ thống điện gió trong khu vực.

Bà Sarah Brown, Giám đốc các chương trình châu Âu tại Ember, đã có những nhận định sâu sắc về thực trạng này: "Những điều trước đây tưởng chừng như không thể đang diễn ra ngay trước mắt chúng ta. Nhiên liệu hóa thạch đang dần bị loại bỏ khỏi ngành điện của châu Âu. Mặt trời và gió đã trở thành xương sống của hệ thống năng lượng hiện đại". Quan điểm này nhấn mạnh rằng quá trình chuyển đổi không còn là dự báo mà đã trở thành thực tế hiện hữu.

Mặc dù chi phí nhập khẩu khí đốt tăng cao đã khiến khu vực phải chi trả tới 32 tỷ Euro, nhưng sự phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu này đang giảm đi rõ rệt. Mức tiêu thụ khí đốt trong ngành điện hiện thấp hơn 18% so với mức đỉnh được ghi nhận vào năm 2019. Đối với các quốc gia như Đức, Tây Ban Nha và Hà Lan, việc chuyển sang năng lượng tái tạo không chỉ là mục tiêu bảo vệ môi trường mà còn là vấn đề sống còn về an ninh quốc gia và ổn định kinh tế dài hạn.

Nhìn về tương lai, lộ trình xanh của EU đang ngày càng rõ nét hơn bao giờ hết. Theo các dự báo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đến năm 2030, tỷ trọng của các nguồn năng lượng carbon thấp, bao gồm cả năng lượng hạt nhân, dự kiến sẽ đạt mức 84% tại EU. Sự cam kết mạnh mẽ và những bước đi quyết liệt này hứa hẹn sẽ đưa châu Âu trở thành khu vực tiên phong trong cuộc cách mạng năng lượng sạch toàn cầu, đảm bảo một tương lai bền vững và tự chủ.