Trung tâm văn hóa Sámi Čoarvemátta được đề cử cho Giải thưởng kiến trúc danh giá Mies van der Rohe 2026

Čoarvemátta, một tổ hợp văn hóa và giáo dục độc đáo, vừa chính thức được đề cử cho Giải thưởng Kiến trúc Đương đại của Liên minh Châu Âu – Giải thưởng Mies van der Rohe năm 2026. Công trình này là thành quả của sự hợp tác giữa công ty kiến trúc nổi tiếng Snøhetta, văn phòng kiến trúc địa phương 70°N Arkitektur và nghệ sĩ Joar Nango. Tọa lạc tại thị trấn Kautokeino trên cao nguyên Finnmarksvidda của Na Uy, tòa nhà đã bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 2024, đánh dấu một cột mốc quan trọng cho cộng đồng người Sámi.

Tên gọi của trung tâm, "Čoarvemátta", bắt nguồn từ các từ ngữ trong tiếng Sámi: "čoarvi" có nghĩa là "gạc" và "mátta" nghĩa là "gốc". Sự kết hợp này tượng trưng cho phần chắc chắn nhất của gạc tuần lộc – một loại vật liệu cốt lõi thường được sử dụng trong các ngành thủ công truyền thống của người Sámi. Nơi đây không chỉ là một tòa nhà đơn thuần mà còn là điểm hội tụ của ba tổ chức văn hóa then chốt: Nhà hát Quốc gia Sámi Beaivváš, Trường Trung học Sámi và Trường Chăn nuôi Tuần lộc.

Ý tưởng kiến trúc của công trình lấy cảm hứng trực tiếp từ hình dáng gạc tuần lộc và các phương pháp xây dựng truyền thống của người bản địa. Với tổng diện tích lên tới 7.200 m², tòa nhà được thiết kế với ba cánh tỏa ra từ một sảnh trung tâm. Không gian chung này đóng vai trò là nơi giao lưu cộng đồng cho tất cả các tổ chức bên trong. Hệ thống mái dốc được tính toán kỹ lưỡng để hòa quyện hoàn hảo vào cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ xung quanh.

Về mặt vật liệu, mặt ngoài của tòa nhà được ốp bằng gỗ thông nhuộm màu, trong khi phần mái sử dụng Kebony – một loại gỗ biến tính có độ bền cực cao trước các điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Không gian nội thất bên trong là sự tôn vinh các giá trị truyền thống với những đường cong mềm mại, cấu trúc gỗ để trần và các khoảng lấy sáng tự nhiên. Những chi tiết này được lấy cảm hứng từ hình dáng của "lavvu", loại lều truyền thống đặc trưng của người Sámi.

Một trong những điểm ấn tượng nhất của Čoarvemátta chính là khả năng tự chủ năng lượng lên đến 90%. Để đạt được điều này, hệ thống sưởi địa nhiệt đã được lắp đặt với 40 giếng khoan sâu 250 mét dưới lòng đất. Giải pháp kỹ thuật này là yếu tố sống còn giúp tòa nhà vận hành ổn định trong khu vực có điều kiện khí hậu khắc nghiệt, nơi nhiệt độ có thể xuống thấp tới mức −45 °C vào mùa đông.

Trong khuôn khổ giải thưởng EUmies Awards 2026, Čoarvemátta đã xuất sắc lọt vào danh sách rút gọn gồm 40 tác phẩm tiêu biểu từ 18 quốc gia. Đây là một sự kiện mang tính lịch sử khi lần đầu tiên vùng Sápmi thuộc khu vực Bắc Cực của Na Uy có một đại diện góp mặt tại một cuộc thi kiến trúc danh giá tầm cỡ quốc tế như vậy. Sự công nhận này không chỉ tôn vinh giá trị kiến trúc mà còn khẳng định vị thế văn hóa của người Sámi trên bản đồ thế giới.