Saami Kültür Merkezi Čoarvemátta, 2026 Mies van der Rohe Ödülü'ne Aday Gösterildi

Snøhetta mimarlık ofisinin, yerel mimarlık firması 70°N Arkitektur ve vizyoner sanatçı Joar Nango ile yürüttüğü ortak çalışmanın ürünü olan Čoarvemátta, mimarlık dünyasının en prestijli onurlarından birine layık görüldü. Bu kültürel ve eğitim kompleksi, Avrupa Birliği Çağdaş Mimarlık Ödülü olan 2026 Mies van der Rohe Ödülü için resmi olarak aday gösterildi. Norveç'in kuzeyindeki Kautokeino kasabasında, uçsuz bucaksız Finnmarksvidda platosunun kalbinde konumlanan bu yapı, 2024 yılında kapılarını açarak bölgenin yeni simgesi haline geldi.

Kompleksin adı olan Čoarvemátta, derin bir sembolizm barındıran Saami kelimeleri "čoarvi" (boynuz) ve "mátta" (kök) terimlerinden türetilmiştir. Bu isim, geleneksel Saami zanaatlarında en sağlam ve değerli hammadde olarak kabul edilen ren geyiği boynuzunun kök kısmını temsil etmektedir. Merkez, Saami halkının kültürel ve toplumsal geleceğini şekillendiren üç hayati kurumu bir araya getiriyor: Beaivváš Ulusal Saami Tiyatrosu, Saami Lisesi ve bölge ekonomisi için kritik öneme sahip olan Ren Geyiği Yetiştiriciliği Okulu.

Mimari tasarımın temelini oluşturan ren geyiği boynuzu formu, sadece estetik bir tercih değil, aynı zamanda köklü Saami inşa geleneklerine bir saygı duruşu niteliğindedir. 7.200 metrekarelik geniş bir kullanım alanına sahip olan bina, merkezi bir fuayeden farklı yönlere uzanan üç ana kanat şeklinde kurgulanmıştır. Bu ortak fuaye alanı, farklı disiplinlerden gelen öğrencileri, sanatçıları ve halkı bir araya getiren canlı bir kamusal mekan işlevi görürken, eğimli beşik çatı yapısı binanın doğal topografya ile bütünleşmesini sağlıyor.

Malzeme seçiminde yerellik ve dayanıklılık ön planda tutulmuştur; dış cephe kaplamasında kullanılan renklendirilmiş çam ağacı, zamanla çevresiyle daha da uyumlu hale gelecek bir doku sunar. Çatıda ise modern teknolojinin bir ürünü olan ve uzun ömürlülüğüyle bilinen modifiye edilmiş Kebony ahşabı tercih edilmiştir. İç mekanlarda, geleneksel Saami çadırı "lavvu"nun ruhunu yansıtan kavisli hatlar ve açık ahşap strüktürler kullanılarak, ziyaretçilere hem modern hem de kültürel olarak tanıdık bir atmosfer sunulmaktadır.

Teknik açıdan bakıldığında Čoarvemátta, sürdürülebilir mimarinin en başarılı örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Kış aylarında sıcaklığın -45 °C gibi ekstrem seviyelere düştüğü bu zorlu coğrafyada, bina enerji ihtiyacının %90'ını kendi imkanlarıyla karşılıyor. Bu otonomi, her biri 250 metre derinliğe inen 40 adet jeotermal ısıtma kuyusu sayesinde mümkün kılınmıştır. Bu ileri mühendislik çözümü, projenin ekolojik ayak izini minimize ederken operasyonel verimliliğini maksimize etmektedir.

EUmies Awards 2026 yarışmasının kısa listesinde yer alan 18 ülkeden 40 seçkin eser arasında Čoarvemátta'nın bulunması, küresel mimarlık camiasında büyük yankı uyandırdı. Bu adaylık, Norveç'in kutup dairesi içinde kalan Sápmi bölgesinin böylesine yüksek profilli bir platformda ilk kez temsil edilmesi açısından tarihi bir dönüm noktasıdır. Hem bir eğitim yuvası hem de bir sanat merkezi olan bu yapı, yerel mirasın modern dünya ile nasıl başarılı bir şekilde harmanlanabileceğini tüm dünyaya kanıtlamaktadır.