SpaceX thay đổi ưu tiên chiến lược: Đẩy mạnh định cư trên Mặt Trăng thay vì Sao Hỏa

Tập đoàn SpaceX, dưới sự dẫn dắt của tỷ phú Elon Musk, vừa công bố một bước ngoặt chiến lược trong lộ trình chinh phục không gian dài hạn. Thay vì tập trung nguồn lực xây dựng một thành phố tự duy trì trên Sao Hỏa như kế hoạch ban đầu, công ty hiện đang ưu tiên thiết lập một căn cứ định cư trên Mặt Trăng. Quyết định này dựa trên những đánh giá thực tế về khả năng tự cung tự cấp, trong đó việc xây dựng tiền đồn tại Mặt Trăng được coi là mục tiêu khả thi hơn trong tương lai gần. Ông Musk nhấn mạnh rằng nhiệm vụ cốt lõi vẫn là đảm bảo sự sinh tồn lâu dài của nền văn minh nhân loại, và một căn cứ trên Mặt Trăng có thể được triển khai trong chưa đầy một thập kỷ, trong khi dự án Sao Hỏa theo ước tính trước đây có thể kéo dài hơn hai mươi năm.

Một trong những yếu tố then chốt dẫn đến sự thay đổi này là sự khác biệt khổng lồ về mặt hậu cần giữa hai thiên thể. Các chuyến bay vận tải đến Mặt Trăng có thể được thực hiện đều đặn khoảng mười ngày một lần với thời gian di chuyển chỉ mất khoảng hai ngày. Ngược lại, hành trình đến Sao Hỏa bị hạn chế nghiêm ngặt bởi các cửa sổ phóng hành tinh chỉ xuất hiện 26 tháng một lần, và bản thân chuyến bay đã kéo dài tới sáu tháng. Sự chênh lệch về tần suất và thời gian di chuyển này ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng trên bề mặt hành tinh. Do đó, mục tiêu gửi năm tàu Starship không người lái đến Sao Hỏa vào cuối năm 2026 đã không còn là ưu tiên hàng đầu của công ty trong giai đoạn này.

Chiến lược tập trung vào Mặt Trăng hiện tại của SpaceX được gắn kết chặt chẽ với chương trình Artemis của NASA, trong đó công ty đóng vai trò là nhà thầu chính phát triển Hệ thống hạ cánh con người (Human Landing System - HLS) dựa trên nền tảng tàu Starship. Sứ mệnh có người lái Artemis III của NASA hiện được dự kiến diễn ra sớm nhất vào năm 2028, một phần do những trì hoãn trong quá trình phát triển Starship HLS và các vấn đề kỹ thuật liên quan đến tấm chắn nhiệt của tàu Orion. Mặc dù có sự phân bổ lại nguồn lực, Elon Musk khẳng định rằng việc thuộc địa hóa Sao Hỏa vẫn là mục tiêu cuối cùng, và các hoạt động tích cực cho hướng đi này dự kiến sẽ được nối lại sau khoảng năm đến bảy năm nữa.

Việc điều chỉnh kế hoạch này cũng diễn ra song song với thương vụ SpaceX mua lại xAI, một công ty chuyên về trí tuệ nhân tạo, nhằm tạo nền tảng cho các dự án trung tâm dữ liệu ngoài không gian trong tương lai. Với giá trị vốn hóa đạt mức 500 tỷ đô la vào cuối năm 2025, SpaceX đang chuẩn bị cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tiềm năng vào năm 2026 với mục tiêu huy động tới 50 tỷ đô la. Các chuyên gia phân tích nhận định rằng chi phí đầu tư để xây dựng và duy trì các trung tâm dữ liệu quỹ đạo đòi hỏi nguồn vốn ngoại lực rất lớn, vốn có thể được đảm bảo một phần từ đợt IPO này. Việc sáp nhập với xAI, một đơn vị từng chịu lỗ đáng kể, cho phép SpaceX tận dụng lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh khác, đặc biệt là từ dịch vụ Starlink, để tài trợ cho các dự án đầy tham vọng bao gồm cả điện toán không gian.

Nỗ lực của SpaceX trong việc ưu tiên chương trình Mặt Trăng còn liên quan mật thiết đến các nghĩa vụ hợp đồng và bối cảnh địa chính trị toàn cầu. Việc phát triển Starship HLS, vốn đòi hỏi tới mười hai lần tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo cho mỗi sứ mệnh Artemis III, đang khiến NASA lo ngại về tính phức tạp. Các đánh giá hiện tại, bao gồm cả báo cáo từ Hội đồng Cố vấn An toàn Hàng không của NASA (ASAP), cho rằng năm 2028 là thời điểm thực tế nhất để đưa phi hành gia trở lại bề mặt Mặt Trăng. Vì vậy, việc chuyển hướng trọng tâm sang Mặt Trăng là một bước đi thực dụng, phù hợp với cả năng lực kỹ thuật lẫn các cam kết hợp đồng hiện có trong khuôn khổ chương trình Artemis. Theo một số nguồn tin, chuyến hạ cánh không người lái của Starship xuống Mặt Trăng dự kiến sẽ được thực hiện vào tháng 3 năm 2027.