Guinea-Bissau Bảo Vệ Đại Dương: Lệnh Cấm Sản Xuất Bột Cá Chính Thức Có Hiệu Lực

Chính phủ chuyển tiếp của Guinea-Bissau vừa thực hiện một bước đi quyết liệt nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên biển bằng cách ban hành lệnh cấm ngay lập tức trên phạm vi toàn quốc đối với các hoạt động sản xuất bột cá và dầu cá. Chỉ thị số 16, chính thức có hiệu lực từ ngày 29 tháng 1 năm 2026, được áp dụng nghiêm ngặt đối với tất cả các cơ sở chế biến, bao gồm cả các nhà máy vận hành trên đất liền và các tàu chế biến nổi trên biển.

Quyết định mang tính lịch sử này được đưa ra trước những mối đe dọa ngày càng tăng đối với các loài cá nổi nhỏ và sự suy giảm nghiêm trọng của an ninh lương thực quốc gia. Tình trạng khai thác công nghiệp quá mức trong thời gian qua đã buộc các nhà chức trách phải can thiệp để ngăn chặn nguy cơ cạn kiệt nguồn lợi thủy sản vốn là sinh kế của hàng triệu người.

Một cuộc khảo sát và đánh giá trữ lượng cá toàn diện được thực hiện vào tháng 2 năm 2025, trong khuôn khổ chương trình hợp tác chiến lược với Liên bang Nga, đã công bố những số liệu đáng báo động. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự sụt giảm nghiêm trọng trong quần thể cá mòi sardinella, cụ thể là hai loài Sardinella aurita và Sardinella maderensis, vốn là những loài chủ chốt trong hệ sinh thái khu vực.

Các chuyên gia hải dương học mô tả tình trạng của các nguồn lợi thủy sản chính này là đang nằm "dưới áp lực khai thác cực lớn". Sự suy giảm này không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng đánh bắt mà còn đe dọa đến khả năng phục hồi tự nhiên của các loài cá trong tương lai gần nếu không có các biện pháp bảo tồn kịp thời.

Các loài cá nổi nhỏ được ví như nền tảng vững chắc của chuỗi thức ăn đại dương. Chúng đóng vai trò cung cấp nguồn dinh dưỡng thiết yếu cho các cộng đồng dân cư ven biển, đồng thời là nguồn thức ăn quan trọng cho các loài chim biển và những loài sinh vật săn mồi lớn hơn trong hệ sinh thái hàng hải.

Việc tận diệt nguồn cá này để chế biến thành bột cá phục vụ ngành chăn nuôi công nghiệp đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, làm mất cân bằng toàn bộ hệ sinh thái biển. Khi mắt xích quan trọng này bị đứt gãy, sự ổn định của môi trường biển Guinea-Bissau sẽ đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn.

Nhằm thực thi các biện pháp kiểm soát chặt chẽ, Bộ Nghề cá và Kinh tế Biển đã triển khai một lộ trình hành động cứng rắn bao gồm:

• Đình chỉ ngay lập tức giấy phép hoạt động của các tàu lưới vây công nghiệp chuyên khai thác cá nổi.
• Áp đặt các hạn chế mới và nghiêm ngặt đối với các tàu đánh bắt thủ công để kiểm soát sản lượng.
• Nghiêm cấm tuyệt đối việc sử dụng nguồn cá do các ngư dân nhỏ lẻ cung cấp cho mục đích sản xuất bột cá.
• Dừng hoàn toàn việc cấp mới các giấy phép thăm dò và khai thác đối với các loài cá nổi trong khu vực đặc quyền kinh tế.

Lệnh cấm này cũng trực tiếp nhắm vào các nhà máy nổi quy mô lớn đang hoạt động tại các vùng biển nhạy cảm. Trong đó, hai con tàu Tian Yi He 6 và Hua Xin 17 đã bị buộc dừng hoạt động khi đang hiện diện gần quần đảo Bijagós — một khu vực có giá trị sinh thái đặc biệt và đã được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Bộ trưởng Bộ Nghề cá, bà Virginia Pires Correia, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của khía cạnh xã hội trong quyết định này. Bà khẳng định rằng việc sản xuất bột cá làm thức ăn cho động vật đang tạo ra sự cạnh tranh không công bằng với nguồn thực phẩm trực tiếp dành cho người dân, đẩy giá cá lên cao và làm giảm khả năng tiếp cận dinh dưỡng của cộng đồng.

Đối với một quốc gia có dân số khoảng 2,2 triệu người, đây không chỉ là một vấn đề về bảo tồn thiên nhiên mà còn là bài toán sống còn về an ninh lương thực. Việc ưu tiên nguồn cá cho tiêu thụ nội địa được xem là nhiệm vụ hàng đầu để đảm bảo sức khỏe và sự ổn định xã hội cho toàn dân.

Các tổ chức xã hội và cộng đồng, bao gồm PLAGANEPA và Liên minh vì các Thỏa thuận Đánh cá Công bằng (CFFA), đã bày tỏ sự ủng hộ nhiệt liệt đối với quyết định của chính phủ. Họ coi đây là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng và sinh kế bền vững của các cộng đồng ngư dân truyền thống ven biển.

Trong bối cảnh Guinea-Bissau đang tích cực tìm kiếm các nguồn đầu tư nước ngoài và ký kết nhiều bản ghi nhớ hợp tác quốc tế, lệnh cấm này trở thành một phép thử quan trọng về định hướng phát triển. Nó cho thấy chính phủ sẵn sàng đặt ưu tiên vào con người và an ninh lương thực thay vì lợi nhuận từ việc xuất khẩu nguyên liệu thô ra thị trường toàn cầu.

Hành động này của Guinea-Bissau đã trở thành một ví dụ điển hình cho cộng đồng quốc tế về cách một quốc gia nhỏ bé có thể đưa ra những quyết định sinh thái mang tầm vóc lớn lao. Nó đưa khái niệm phát triển bền vững thoát khỏi những khẩu hiệu lý thuyết để trở thành một thực hành thực tế đầy trách nhiệm.

Tại đây, đại dương không còn bị xem là một kho tài nguyên vô tận để khai thác cạn kiệt, mà được nhìn nhận như một nền tảng của sự tương tác và tồn tại. Sự thay đổi tư duy này đánh dấu một bước ngoặt trong cách con người ứng xử với thiên nhiên tại khu vực Tây Phi.

Trong nhịp đập chung của hành tinh, quyết định của Guinea-Bissau đã tạo nên một tần số mới — tần số của sự quan tâm, lòng trắc ẩn và sự lựa chọn kiên định vì sự sống. Đây là minh chứng cho thấy bảo vệ môi trường chính là bảo vệ tương lai của chính nhân loại.