Gine-Bissau Okyanusu Seçiyor: Balık Unu Üretimine Tarihi Yasak

Gine-Bissau geçiş hükümeti, ülke sularındaki deniz yaşamını korumak adına devrim niteliğinde bir adım atarak balık unu ve balık yağı üretimine yönelik ülke çapında derhal uygulanacak bir yasak ilan etti. 29 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren 16 Sayılı Direktif, hem karadaki işleme tesislerini hem de denizdeki yüzer fabrikaları kapsayarak endüstriyel sömürüye karşı set çekiyor.

Bu stratejik karar, özellikle aşırı endüstriyel avcılığın küçük pelajik türler üzerinde yarattığı yıkıcı tehdit ve ülkenin gıda güvenliğinin tehlikeye girmesi nedeniyle alındı. Hükümet, deniz kaynaklarının sürdürülebilirliğini sağlamak için ticari çıkarlar yerine halkın temel ihtiyaçlarını önceliklendirdi.

Şubat 2025'te Rusya Federasyonu ile ortaklaşa yürütülen kapsamlı stok değerlendirme çalışmaları, denizdeki durumun vahametini ortaya koydu. Araştırma sonuçları, Sardinella aurita ve Sardinella maderensis gibi kritik türlerin popülasyonlarında ciddi bir gerileme olduğunu ve temel stokların "yoğun baskı altında" olduğunu bilimsel verilerle kanıtladı.

Küçük pelajik balıklar, deniz ekosisteminin ve besin zincirinin en hayati halkası olarak kabul ediliyor. Bu balıklar sadece kıyı toplulukları için temel bir protein kaynağı olmakla kalmıyor, aynı zamanda deniz kuşlarından büyük yırtıcı balıklara kadar tüm deniz canlılarının hayatta kalmasını sağlayan ekolojik bir temel oluşturuyor.

Söz konusu balıkların hayvan yemi üretimi için işlenmesi, tüm deniz dengesini bozma potansiyeline sahip bir tehdit olarak görülüyor. Bu tehlikeye karşı Balıkçılık ve Deniz Ekonomisi Bakanlığı, deniz kaynaklarını korumak amacıyla bir dizi sert ve tavizsiz önlemi uygulamaya koydu.

Bakanlık tarafından açıklanan yeni düzenlemeler şunları içeriyor:

• Gırgır teknelerinin (purse seiners) lisansları askıya alındı.
• Geleneksel ve küçük ölçekli avcılık yapan teknelere yeni kısıtlamalar getirildi.
• Küçük balıkçıların yakaladığı balıkların un üretimi amacıyla kullanılması tamamen yasaklandı.
• Pelajik türlerin avlanmasına yönelik yeni ruhsat ve izinlerin verilmesi durduruldu.

Yasak kararı, UNESCO Biyosfer Rezervi statüsündeki Bijagos Takımadaları çevresinde faaliyet gösteren Tian Yi He 6 ve Hua Xin 17 gibi büyük yüzer fabrikaları da doğrudan etkiledi. Bu tesislerin faaliyetlerinin durdurulması, bölgenin eşsiz biyolojik çeşitliliğinin korunması adına atılmış tarihi bir adım olarak değerlendiriliyor.

Balıkçılık Bakanı Virginia Pires Correia, kararın sosyal boyutuna vurgu yaparak, hayvanlar için balık unu üretiminin doğrudan insan beslenmesiyle rekabet ettiğini belirtti. Bakan, deniz kaynaklarının öncelikle halkın sofrasına ulaşması gerektiğini savundu.

Yaklaşık 2,2 milyon nüfusa sahip olan Gine-Bissau'da bu konu sadece ekolojik bir denge meselesi değil, aynı zamanda ulusal bir beslenme ve hayatta kalma meselesidir. Halkın ucuz ve erişilebilir proteine ulaşması, devletin en temel sorumluluklarından biri olarak görülüyor.

PLAGANEPA ve Adil Balıkçılık Anlaşmaları Koalisyonu (CFFA) gibi sivil toplum kuruluşları, hükümetin bu hamlesini büyük bir memnuniyetle karşıladı. Bu kuruluşlar, kararın kıyı topluluklarının ve yerel balıkçıların haklarını korumak adına atılmış en güçlü adımlardan biri olduğunu ifade ettiler.

Gine-Bissau, bir yandan yabancı yatırımcılarla iş birliği protokolleri imzalarken bir yandan da bu yasakla kendi öz kaynaklarını koruma sınavı veriyor. Bu süreç, ülkenin ham madde ihracatına dayalı küresel pazarlar yerine, kendi insanını ve gıda güvenliğini ne kadar önemsediğinin bir göstergesi olacak.

Bu karar, küçük bir ulusun küresel ekolojik kriz karşısında nasıl cesur bir duruş sergileyebileceğini tüm dünyaya kanıtladı. Sürdürülebilirlik kavramı, Gine-Bissau'nun bu hamlesiyle kağıt üzerindeki bir terim olmaktan çıkıp yaşayan bir gerçeğe dönüştü.

Okyanus, bu coğrafyada sadece ekonomik bir kaynak değil, yaşamın ve toplumsal bağların ana kaynağıdır. Gine-Bissau'nun tercihiyle birlikte, gezegenin geleceği için umut veren, yaşamı ve doğayı merkeze alan yeni bir bilinç düzeyi yükselmeye başladı.