Chile mở rộng "Đại dương tĩnh lặng": Quần đảo Juan Fernández trở thành khu bảo tồn biển lớn thứ ba thế giới

Vào tháng 3 năm 2026, chính phủ Chile đã đưa ra một quyết định mang tính lịch sử, làm thay đổi hoàn toàn bản đồ bảo tồn đại dương tại khu vực Nam Thái Bình Dương. Đây được xem là một bước đi đột phá trong nỗ lực bảo vệ đa dạng sinh học biển toàn cầu.

Diện tích vùng biển được bảo vệ nghiêm ngặt xung quanh Quần đảo Juan Fernández đã được mở rộng thêm 337.000 km², nâng tổng diện tích không gian được bảo vệ lên con số ấn tượng 946.571 km². Sự gia tăng này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong chính sách môi trường của quốc gia Nam Mỹ này.

Với quy mô khổng lồ này, quần đảo Juan Fernández chính thức trở thành khu bảo tồn biển được bảo vệ hoàn toàn lớn thứ ba trên hành tinh. Hiện tại, nó chỉ đứng sau Biển Ross ở Nam Cực và khu bảo tồn Papahānaumokuākea ở Thái Bình Dương về diện tích bảo tồn tuyệt đối.

Tuy nhiên, giá trị của quyết định này không chỉ nằm ở những con số diện tích khô khan hay thứ hạng quốc tế. Điều thực sự làm nên sự khác biệt chính là nguồn gốc và động lực thúc đẩy sự hình thành của khu vực bảo tồn này.

Không gian bảo tồn rộng lớn này không chỉ được thiết lập từ các sắc lệnh hành chính cấp nhà nước. Thay vào đó, nó thực sự nảy mầm và lớn mạnh từ chính sáng kiến của cộng đồng cư dân sinh sống trên đảo, những người trực tiếp gắn bó với biển cả hàng ngày.

Một trong những biểu tượng sống động nhất cho quyết định bảo tồn này là loài hải cẩu lông mao Juan Fernández. Đây là một loài sinh vật đặc hữu từng bị coi là đã tuyệt chủng hoàn toàn do các hoạt động săn bắt quá mức trong quá khứ.

Sau một thời gian dài vắng bóng trong các ghi chép khoa học, loài vật này đã được nhà nghiên cứu đại dương lỗi lạc Sylvia Earle tái phát hiện vào năm 1965. Sự kiện này đã mở ra một chương mới cho công tác bảo tồn tại khu vực này.

Sự trở lại mạnh mẽ của chúng ngày nay là minh chứng hùng hồn nhất cho khả năng phục hồi kỳ diệu của đại dương. Nó cho thấy thiên nhiên hoàn toàn có thể tự chữa lành nếu con người trao cho chúng đủ thời gian và không gian cần thiết để tái tạo.

Từng bị săn bắt đến mức gần như xóa sổ để lấy lông và mỡ trong suốt thế kỷ XVII đến XIX, loài hải cẩu này đã nhận được sự bảo vệ tuyệt đối từ chính phủ Chile vào năm 1978. Giờ đây, chúng lại một lần nữa trở thành một phần không thể thiếu của hệ sinh thái sống động tại quần đảo.

Đôi khi, chính sự hồi sinh ngoạn mục của một loài duy nhất lại trở thành luận điểm thuyết phục nhất để bảo vệ cả một thế giới đại dương bao la. Câu chuyện của hải cẩu Juan Fernández đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các nỗ lực bảo tồn quy mô lớn hơn.

Quy định mới vừa được ban hành thiết lập một lệnh cấm gần như hoàn toàn đối với mọi hình thức khai thác tài nguyên trong khu vực mở rộng. Tuy nhiên, chính sách này vẫn giữ lại một ngoại lệ mang tính nhân văn và bền vững sâu sắc.

Hoạt động đánh bắt thủ công bền vững loài tôm hùm địa phương Jasus frontalis vẫn được phép duy trì. Đây không chỉ là một nghề truyền thống mà còn là trụ cột kinh tế vững chắc của cư dân trên các hòn đảo này.

Số liệu thống kê cho thấy có tới 70% nền kinh tế địa phương gắn liền trực tiếp với nghề đánh bắt tôm hùm. Việc duy trì hoạt động này cho thấy sự cân bằng tinh tế giữa bảo tồn thiên nhiên và đảm bảo sinh kế cho con người.

Đây không phải là một sự thỏa hiệp yếu ớt với thiên nhiên mà là một ví dụ điển hình về sự hợp tác hài hòa. Cộng đồng cư dân tại quần đảo đã chứng minh rằng họ có thể khai thác tài nguyên mà không làm tổn hại đến sự bền vững của hệ sinh thái.

Cư dân Juan Fernández đã tự nguyện tuân thủ các nguyên tắc đánh bắt bền vững trong hơn một thế kỷ qua. Những quy tắc này đã trở thành đạo đức nghề nghiệp và luật lệ bất thành văn của cộng đồng:

• Lệnh cấm đánh bắt hoàn toàn trong bốn tháng mỗi năm để sinh vật có thời gian sinh sản.
• Bảo vệ tuyệt đối những con cái đang mang trứng để duy trì nguồn lợi.
• Áp dụng các giới hạn kích thước đánh bắt một cách cực kỳ khắt khe.
• Chỉ cấp giấy phép khai thác cho những người thực sự là cư dân sinh sống trên đảo.
• Quyền khai thác được truyền lại theo chế độ thừa kế gia đình để đảm bảo trách nhiệm lâu dài.

Vào năm 2015, nghề cá tại đây đã vinh dự nhận được chứng chỉ từ Hội đồng Quản lý Biển (Marine Stewardship Council - MSC). Đây là một sự công nhận quốc tế quan trọng cho những nỗ lực không ngừng nghỉ của ngư dân địa phương.

Đây là một trường hợp hiếm hoi trên thế giới khi nền kinh tế của một vùng đảo không xung đột với môi trường mà trở thành một phần hữu cơ trong chiến lược bảo vệ hệ sinh thái toàn diện.

Sau khi hoàn tất việc mở rộng vùng bảo tồn quanh quần đảo Juan Fernández, Chile hiện đang bảo vệ gần 54% vùng đặc quyền kinh tế của mình. Đây là một con số đầy ấn tượng trên bản đồ bảo tồn thế giới.

Thành tựu này đưa quốc gia Nam Mỹ vào nhóm các nước dẫn đầu thế giới về bảo tồn đại dương, sánh ngang với các vùng lãnh thổ như Polynesia thuộc Pháp và quốc gia Panama trong nỗ lực bảo vệ biển.

Bộ trưởng Môi trường Maisa Rojas đã nhấn mạnh rằng các công viên biển mới được thành lập sẽ bảo vệ những hệ sinh thái có mức độ đặc hữu đặc biệt cao, nơi chứa đựng những kho tàng sinh học vô giá.

Trong những vùng nước sâu thẳm này, các nhà khoa học ghi nhận những đặc điểm sinh học độc đáo:

• Có tới 87% các loài cá sinh sống tại đây là loài đặc hữu, không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên trái đất.
• Sự tồn tại của các rạn san hô nước lạnh cổ xưa trên các đỉnh núi dưới lòng đại dương.
• Sự duy trì của những chuỗi thức ăn đảo độc nhất vô nhị tại khu vực Nam Thái Bình Dương.

Sáng kiến bảo tồn vĩ đại này được khởi xướng dưới thời Tổng thống Michelle Bachelet và đã được hoàn tất một cách tốt đẹp dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Gabriel Boric. Điều này cho thấy một sự đồng thuận chính trị hiếm có.

Đây là một ví dụ điển hình về sự kế thừa chính trị bền vững vì lợi ích của đại dương. Bất kể sự thay đổi về chính quyền, mục tiêu bảo vệ môi trường vẫn luôn được đặt lên hàng đầu và thực hiện xuyên suốt.

Điều đặc biệt quan trọng là đề xuất mở rộng bảo tồn biển xuất phát từ chính nguyện vọng của người dân quần đảo. Điều này đã làm thay đổi hoàn toàn mô hình quản lý tài nguyên truyền thống từ trên xuống dưới.

Thay vì nhà nước phải áp đặt các biện pháp bảo vệ lãnh thổ khỏi tác động của con người, giờ đây chính người dân lại chủ động cùng nhà nước chăm sóc và bảo vệ vùng biển quê hương mình.

Chính những quyết định dựa trên sự đồng thuận và tinh thần làm chủ của cộng đồng như vậy thường mang lại hiệu quả lâu dài và bền vững nhất, vì chúng gắn liền với quyền lợi và tình yêu của người dân.

Sự kiện này không chỉ là một thắng lợi về mặt diện tích bảo tồn mà còn là một thông điệp mạnh mẽ gửi đến toàn thế giới về cách con người có thể sống hòa hợp với đại dương.

Đôi khi, những thay đổi lớn lao nhất trên hành tinh không bắt đầu từ những công nghệ phức tạp, mà bắt đầu từ niềm tin chân thành và sự tôn trọng tuyệt đối đối với thế giới tự nhiên xung quanh chúng ta.

Như nhà thám hiểm đại dương huyền thoại Jacques Yves Cousteau từng để lại lời nhắn nhủ sâu sắc: "Con người chỉ bảo vệ những gì họ yêu thương." Và cư dân Juan Fernández đã chứng minh tình yêu đó bằng hành động cụ thể của mình.