Chili breidt oceaan van stilte uit: de Juan Fernández-archipel is nu het op twee na grootste volledig beschermde mariene gebied ter wereld

In maart 2026 heeft de regering van Chili een historisch besluit genomen dat de kaart van de oceaanbescherming in het zuidelijke deel van de Stille Oceaan fundamenteel heeft veranderd.

De oppervlakte van de volledig beschermde mariene zone rond de Juan Fernández-archipel is uitgebreid met nog eens 337.000 km², waardoor het totale volume van de beschermde ruimte nu een indrukwekkende 946.571 km² beslaat.

Door deze uitbreiding is de archipel opgeklommen tot de derde plaats op de lijst van grootste volledig beschermde mariene zones op aarde, direct na de Rosszee in Antarctica en het Papahānaumokuākea-reservaat in de Stille Oceaan.

Toch is de enorme schaal van dit project niet het meest opmerkelijke aspect van de aankondiging; de werkelijke waarde ligt in de betekenis achter de cijfers.

Het is van essentieel belang om te kijken naar de unieke oorsprong van dit besluit, dat een nieuw precedent schept voor internationaal natuurbeheer.

Deze beschermde zone is namelijk niet louter van bovenaf door de staat opgelegd, maar is organisch gegroeid vanuit een krachtig initiatief van de lokale eilandgemeenschap zelf.

Een van de meest sprekende symbolen van deze ecologische overwinning is de Juan Fernández-zeebeer, een diersoort die in het verleden als volledig uitgestorven werd beschouwd.

In 1965 werd deze unieke soort echter herontdekt door de beroemde oceaanonderzoekster Sylvia Earle, wat een keerpunt betekende voor de lokale biodiversiteit.

Vandaag de dag dient de terugkeer van deze populatie als het onomstotelijke bewijs dat de oceaan over een enorm herstelvermogen beschikt, mits de natuur de benodigde tijd en rust krijgt gegund.

Nadat de soort tussen de 17e en 19e eeuw bijna volledig was gedecimeerd voor de handel in bont en vet, kreeg het dier in 1978 volledige wettelijke bescherming in Chili, waardoor het nu weer een vitaal onderdeel van het ecosysteem vormt.

Soms is de succesvolle terugkeer van één enkele iconische soort het krachtigste argument om een compleet oceanisch ecosysteem onder strikte bescherming te plaatsen.

De nieuwe verordening voert een nagenoeg volledig verbod in op de winning van natuurlijke hulpbronnen binnen de uitgebreide zone, maar kent één cruciale uitzondering.

De duurzame, kleinschalige ambachtelijke visserij op de lokale langoest, wetenschappelijk bekend als Jasus frontalis, blijft toegestaan als de economische basis van de eilanden.

Maar liefst 70 procent van de lokale economie is direct verbonden met deze specifieke vorm van visserij, wat het belang ervan voor de gemeenschap onderstreept.

Dit moet niet worden gezien als een wankel compromis met de natuur, maar juist als een schoolvoorbeeld van actieve en respectvolle samenwerking met de oceaan.

De gemeenschap van de archipel hanteert al meer dan een eeuw strikte principes voor duurzaam visserijbeheer om hun bron van bestaan te beschermen:

• Een jaarlijks verbod op de vangst gedurende een periode van vier maanden
• Strikte bescherming van alle vrouwtjes die eitjes dragen
• Nauwkeurige beperkingen op de minimale afmetingen van de vangst
• Visvergunningen die uitsluitend worden verleend aan de inwoners van de eilanden
• Een systeem van erfopvolging voor het overdragen van visrechten

In 2015 werd deze verantwoorde en traditionele aanpak officieel erkend met een certificering door de Marine Stewardship Council.

Het is een zeldzaam en inspirerend geval waarbij de lokale economie een integraal onderdeel vormt van de algehele bescherming van het ecosysteem in plaats van een bedreiging.

Met de uitbreiding van de zone rond de archipel beschermt Chili nu bijna 54 procent van zijn volledige exclusieve economische zone.

Dit resultaat plaatst het land in de absolute voorhoede van de wereldwijde oceaanbescherming, in het gezelschap van naties zoals Frans-Polynesië en Panama.

Minister van Milieu Maisa Rojas onderstreepte dat de nieuwe mariene parken ecosystemen veiligstellen die een uitzonderlijk hoog niveau van endemisme vertonen.

Binnen deze beschermde wateren bevinden zich unieke natuurlijke schatten:

• Tot wel 87 procent van de aanwezige vissoorten is endemisch en komt nergens anders voor
• Er bevinden zich eeuwenoude koudwaterkoralen op de flanken van onderzeese bergen
• De unieke voedselketens van de eilanden in de zuidelijke Stille Oceaan blijven hierdoor intact

Het initiatief voor deze bescherming werd oorspronkelijk gelanceerd onder president Michelle Bachelet en is nu definitief afgerond onder het bewind van Gabriel Boric.

Dit vormt een zeldzaam en bewonderenswaardig voorbeeld van politieke continuïteit waarbij het belang van de oceaan de politieke waan van de dag overstijgt.

Het is van bijzonder belang dat het voorstel voor de uitbreiding van de mariene bescherming rechtstreeks afkomstig was van de bewoners van de archipel zelf.

Dit transformeert het traditionele model van natuurbescherming; het is niet langer de staat die een territorium beschermt tegen de mensen die er wonen.

In plaats daarvan zorgen de mensen, in nauwe samenwerking met de overheid, voor hun eigen leefomgeving en de toekomst van hun kinderen.

Juist dergelijke gedragen beslissingen blijken in de praktijk vaak de meest duurzame en effectieve resultaten op te leveren voor de planeet.

Soms beginnen de grootste veranderingen voor onze wereld niet bij nieuwe technologieën, maar bij een hernieuwd vertrouwen in de kracht van de levende natuur.

Zoals de legendarische Jacques-Yves Cousteau ooit treffend opmerkte: "Mensen beschermen alleen dat waar ze van houden."