Chiến lược Xanh của Saudi Arabia: Tham vọng trồng 10 tỷ cây xanh và những thách thức về tài nguyên nước

Vương quốc Saudi Arabia đang nỗ lực triển khai một trong những dự án môi trường có quy mô lớn nhất thế giới mang tên "Sáng kiến Xanh Saudi" (SGI). Mục tiêu cốt lõi của dự án này là trồng 10 tỷ cây xanh trên khắp các vùng lãnh thổ khô hạn của quốc gia. Được khởi động vào tháng 3 năm 2021 như một cam kết chiến lược dài hạn thuộc khuôn khổ chương trình "Tầm nhìn 2030", sáng kiến này hướng tới việc giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, ngăn chặn quá trình sa mạc hóa và phục hồi các vùng đất bị suy thoái. Theo dự báo, dự án có khả năng giúp hạ nhiệt độ tại các khu vực thành thị xuống khoảng 2,2°C.

Tính đến thời điểm tháng 3 năm 2026, SGI đã báo cáo việc hoàn thành trồng hơn 151 triệu cây xanh. Đây là một phần trong lộ trình đạt mục tiêu trung hạn 600 triệu cây vào năm 2030, trước khi tiến tới con số tổng thể 10 tỷ cây theo kế hoạch. Tuy nhiên, việc thực hiện tham vọng này đang đối mặt với một trở ngại mang tính sống còn: tình trạng thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng tại Vương quốc, một trong những nền kinh tế khan hiếm nước nhất khu vực Vùng Vịnh. Các chuyên gia nhận định rằng việc tưới tiêu cho một diện tích rừng khổng lồ như vậy đòi hỏi khối lượng nước mà khu vực khó có thể đáp ứng nếu không làm cạn kiệt các nguồn dự trữ hiện có một cách trầm trọng.

Sự phụ thuộc vào công nghệ khử mặn nước biển đang làm gia tăng mức độ phức tạp của vấn đề, bởi đây là một quy trình tiêu tốn cực kỳ nhiều năng lượng. Theo các số liệu ước tính, lượng nước sạch cần thiết để duy trì kế hoạch 10 tỷ cây xanh có thể chiếm tới gần 1/4 tổng sản lượng nước khử mặn hàng ngày của Vương quốc vào năm 2022. Trong năm 2023, nước khử mặn đã đóng góp tới 50% tổng lượng nước cung cấp, tăng lên từ mức 44% của năm 2022. Điều này minh chứng cho sự lệ thuộc cao độ vào công nghệ này, vốn trong lịch sử đã đảm nhận khoảng 75% nhu cầu nước của toàn quốc gia.

Để giải quyết các bài toán về nước, chính phủ Saudi Arabia đang tập trung vào việc quy hoạch theo từng phân đoạn, ưu tiên các loài thực vật bản địa có khả năng chịu hạn tốt như cây me rừng (Tamarix aphylla), cây keo, bách tùng, cây sidr và cây ghaf. Đặc biệt, loài cây saxaul (còn gọi là "Al-Ghadha") được lựa chọn nhờ khả năng sinh trưởng tốt trong nhiệt độ cao và chịu đựng được những giai đoạn dài không có nước. SGI cũng triển khai các chiến lược thu gom nước mưa thông qua việc xây dựng hệ thống đập để tái nạp cho các tầng ngậm nước, đồng thời thúc đẩy việc trồng rừng bằng nước thải đã qua xử lý tại các thành phố trọng điểm như Riyadh, Jeddah và Medina.

Bất chấp những giới hạn về nguồn nước, Vương quốc Saudi Arabia vẫn tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào quản lý tài nguyên bền vững, bao gồm các dự án mang tính tương lai như siêu đô thị NEOM – nơi dự kiến sử dụng năng lượng tái tạo để vận hành các nhà máy khử mặn. Tính đến tháng 3 năm 2025, SGI đã thu hút sự phối hợp của hơn 205 tổ chức, bao gồm 110 cơ quan chính phủ, 75 đối tác thuộc khu vực tư nhân và 20 tổ chức phi lợi nhuận. Tất cả đang cùng chung tay thực hiện mục tiêu phục hồi 40 triệu ha đất bị suy thoái, thể hiện sự kiên định đối với các mục tiêu phát triển bền vững mà chương trình "Tầm nhìn 2030" đã đề ra.