Trump ve Xi, İran, Ticaret ve Tayvan'ı Görüştü; Yeni START Anlaşması Sona Erdi

4 Şubat 2026 Çarşamba günü, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında kapsamlı bir telefon görüşmesi gerçekleşti. Uluslararası jeopolitik ve ekonomik ilişkilerin kritik bir dönemeçte bulunduğu bir zamanda gerçekleşen bu diyalogda, ana gündem maddeleri İran'daki gergin durum, ikili ticaret meseleleri ve Tayvan'ın statüsü oldu. Bu kritik görüşme, ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşması olan Yeni START'ın aynı gün sona ermesiyle eş zamanlıydı.

Başkan Trump, görüşmenin ardından Başkan Xi ile kişisel ilişkisinin "son derece iyi" olduğunu belirterek, önümüzdeki üç yıl içinde "birçok olumlu sonuç" beklediğini ifade etti. ABD yönetimi, Tahran'ın eylemleri bağlamında Pekin'i İran'ı tecrit etme konusunda baskı yaparken, Trump'ın Tahran ile iş yapan ülkelere ithalatta yüzde 25 ek vergi uygulama tehdidi de gündemdeydi. Bu baskıların etkinliği, Çin'in 2024'te İran ile yaklaşık 32 milyar ABD doları tutarında uluslararası ticareti sürdürdüğü bilgisiyle karşılaştırılmaktadır. İran konusundaki müzakereler, ABD'nin Tahran'a karşı potansiyel askeri eylemleri değerlendirdiği ve ek vergi önlemlerinin alındığı bir döneme denk geldi. Bu gerilimler, bir önceki ay İran'da yaşanan protestoların kanlı bastırılmasının ardından tırmanmış; ayrıca, 2025 Haziran'ında ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırıları da tarihsel bir arka plan oluşturmaktadır.

Ticaret cephesinde, iki süper gücün 2025 sonbaharında Güney Kore'de varılan ve 10 Kasım 2026'ya kadar sürecek olan bir yıllık ticaret moratoryumu çerçevesinde hareket ettiği görülüyor. Bu moratoryum, önceki yılın artan vergi savaşlarını durdurmuştu. Buna karşılık Pekin, 2028'e kadar yıllık 25 milyon metrik ton soya fasulyesi dahil olmak üzere ABD tarım ürünleri alımını artırmayı taahhüt etmişti.

İki liderin görüşmelerine dair kamuoyuna yansıyan bilgilerde bir mesaj ayrışması dikkat çekti. Başkan Trump, sosyal medya paylaşımında Nisan 2026'da Pekin'e yapacağı planlanan ziyareti açıkça doğrularken, Çin'in resmi okuması bu ziyarete dair herhangi bir atıfta bulunmadı. Trump'ın Nisan 2026'da Çin'i ziyaret etme planını teyit ettiği ve Xi'yi 2026'da ABD'ye devlet ziyareti için davet ettiği de belirtildi. Çin Devlet Başkanı Xi ise ilişkilerin "karşılıklı saygı, barışçıl bir arada yaşama ve kazan-kazan işbirliği" yılı olması yönündeki dileğini iletti.

Tayvan meselesi, görüşmelerin temel taşlarından biri olmaya devam etti. Çin Devlet Başkanı Xi, Trump'a yaptığı açıklamada, Tayvan sorununun Çin-ABD ilişkilerindeki "en önemli mesele" olduğunu vurguladı ve Washington'dan adaya yönelik silah satışlarında "aşırı dikkatli" olmasını talep etti. Pekin, Tayvan'ı kendi topraklarının bir parçası olarak görmekte ve yeniden birleşme için güç kullanımını dışlamamaktadır. Bu duruşa rağmen, Trump'ın Çin'in Tayvan konusundaki endişelerine değer verdiğini ve ikili ilişkileri istikrarlı tutmak için Pekin ile iletişimi sürdürmeye istekli olduğunu ifade ettiği rapor edildi.

Bu üst düzey telefon görüşmesi, ABD ve Rusya arasındaki Yeni START anlaşmasının 5 Şubat 2026'da sona ermesiyle küresel güvenlik mimarisindeki eş zamanlı büyük değişimleri gözler önüne serdi. Yeni START, 2010'da imzalanmış ve 2021'de beş yıl uzatılmış olup, ABD ve Rusya'nın konuşlandırılmış stratejik nükleer silahlarını 1.550 ile sınırlıyordu. Rusya'nın Eylül 2025'te ABD ile Yeni START limitlerine bir yıl daha uymayı teklif ettiği ancak Trump'ın Çin'i de içerecek yeni bir anlaşma müzakere etme ilgisini dile getirdiği biliniyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Çin'in "hızla büyüyen stokları" nedeniyle Çin olmadan bir anlaşmanın "imkansız" olduğunu belirtmişti. Özel Temsilci Steve Witkoff'un İranlı yetkililerle temasları, üst düzey görüşmeyi takiben diplomatik faaliyetlerin başladığını gösterirken, jeopolitik risk şu anda ABD-Çin ilişkileri için iş planlamasında yapısal bir özellik olarak ele alınmaktadır.