İran'daki Protestolar Üçüncü Haftasında Şiddetleniyor: ABD'den Askeri Müdahale Tehdidi

İran İslam Cumhuriyeti'ndeki hükümet karşıtı gösteriler, 12 Ocak 2026 itibarıyla üçüncü haftasına girmiş durumda. Aralık 2025'in sonlarından bu yana süregelen eylemlerin fitilini, ülkedeki derin ekonomik durgunluk ateşledi. Bu durgunluk, İran riyalinin ABD doları karşısında neredeyse yarı yarıya değer kaybetmesi ve Ocak 2026 başlarında %42,2 ila %42,5'e ulaştığı tahmin edilen yıllık enflasyon oranlarıyla kendini gösterdi. Gözlemciler, eylemcilerin sloganlarının hızla teokratik rejimin doğrudan devrilmesini talep eden çağrılara dönüştüğünü belirtiyor.

İran makamlarının artan hoşnutsuzluğa tepkisi sert oldu. Protestoları bastırmak için insansız hava araçları (İHA) destekli gözetleme sistemleri devreye sokulurken, 8 Ocak 2026'dan itibaren internet erişimine neredeyse tam bir kısıtlama getirildi. NetBlocks verilerine göre bu kısıtlama, ağ bağlantısını normal seviyenin yaklaşık %1'ine düşürdü. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'nın (HRANA) 11 Ocak itibarıyla doğruladığı rakamlara göre, hayatını kaybedenlerin sayısı en az 538'e ulaştı; bu sayıya 490 protestocu ve 48 güvenlik görevlisi dahil. Toplamda 10.600'den fazla kişi gözaltına alındı. Tahran Belediye Başkanı Alirıza Zakani, başkentteki tahribatı doğrulayarak 25 caminin yakıldığını, 26 banka şubesi ile 10 kamu kurumunun işlevsiz hale getirildiğini açıkladı. İran yönetimi, hayatını kaybeden güvenlik personeli anısına üç günlük ulusal yas ilan etti.

İç krizin ortasında, özellikle Tahran ile Washington arasında uluslararası söylem gerildi. ABD Başkanı Donald Trump, kendisine göre “saat başı” raporlar aldığını belirterek, İran'ın protestocuların ölümü nedeniyle “kırmızı çizgiyi aştığını” ve ABD askeri birimlerinin güç kullanımını dışlamayan “çok ciddi seçenekleri” değerlendirdiğini ifade etti. Trump ayrıca, hükümetin internet engellemesine karşılık olarak Elon Musk ile Starlink aracılığıyla internet erişimini genişletme konusunda istişare edebileceğini dile getirdi. Bu açıklamaların ardından İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD'den herhangi bir saldırı olması durumunda Amerikan askeri tesislerinin ve bölgedeki İsrail varlıklarının “meşru hedef” olacağı uyarısında bulundu.

Duruma ilişkin resmi değerlendirmeler çelişkili bir tablo çiziyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçı, durumun “tamamen kontrol altında” olduğunu savunarak, 8 Ocak'tan itibaren şiddeti körüklemekle ve göstericiler arasına silahlı unsurlar sokmakla ABD ve İsrail'i suçladı. Öte yandan, sürgündeki Veliaht Prens Rıza Pehlevi, uluslararası destek çağrısı yaparak İran halkının “ülkelerini geri alma” konusunda “gerçek bir fırsat” yakaladığını iddia etti. Başsavcı Muhammed Muvahhid-Azad ise protestocuların idam cezası gerektiren “Tanrı'nın düşmanları” ile eşdeğer tutulabileceği tehdidinde bulundu. Buna karşın Tahran Valisi Muhammed Sadık Mutemediyan, protestoların “hızla söndüğünü” öne sürdü.

Uluslararası tepkiler kutuplaşmış durumda. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, İran'ın iç işlerine yönelik herhangi bir yabancı müdahaleye karşı olduklarını belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD'nin olası adımları hakkında istişarelerde bulunurken, İsrail ordusu da alarm seviyesini artırdı. İran'ın Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney ise protestocuları, Başkan Trump'ı memnun etmeye yönelik yabancı bir gündemi takip etmekle itham etti. Haziran 2025'teki İsrail ve ABD ile yaşanan savaşın sonuçlarıyla derinleşen bu olaylar, 2026 başlarında nüfusun %10'unun açlık tehdidiyle karşı karşıya kaldığı tahmin edilen İran'ın yapısal ekonomik kırılganlığını bir kez daha gözler önüne seriyor.