Protesten in Iran duren voort: VS dreigt met militaire opties na dodelijke slachtoffers

De anti-regeringsprotesten in de Islamitische Republiek Iran zijn inmiddels de derde week ingegaan, met de stand van zaken op 12 januari 2026. Wat begon eind december 2025 als een uiting van onvrede over een diepe economische malaise, is snel geëscaleerd. De Iraanse rial is bijna gehalveerd ten opzichte van de Amerikaanse dollar, terwijl de inflatie begin januari 2026 volgens diverse bronnen de 42,2 tot 42,5 procent bereikte. De leuzen van de demonstranten zijn inmiddels verschoven naar directe oproepen tot de omverwerping van het theocratische bewind.

De Iraanse autoriteiten hebben met harde hand gereageerd op de groeiende publieke woede. Het inzetten van surveillance via drones is een vast onderdeel geworden van de onderdrukking. Bovendien werd vanaf 8 januari 2026 een bijna totale internetblokkade ingesteld. Volgens metingen van NetBlocks was de connectiviteit hierdoor gereduceerd tot slechts circa 1 procent van het normale niveau. De mensenrechtenorganisatie HRANA bevestigde op 11 januari dat het dodental minstens 538 bedroeg, waaronder 490 demonstranten en 48 leden van de veiligheidsdiensten. In totaal zijn meer dan 10.600 mensen gearresteerd. In de hoofdstad Teheran meldde burgemeester Alireza Zakani aanzienlijke schade: 25 moskeeën, 26 banken en 10 overheidsinstellingen zouden zijn vernield. De Iraanse regering heeft drie dagen van nationale rouw afgekondigd ter nagedachtenis aan de omgekomen veiligheidsfunctionarissen.

Te midden van deze binnenlandse crisis is de internationale retoriek, met name tussen Teheran en Washington, aanzienlijk verscherpt. De Amerikaanse president Donald Trump, die naar eigen zeggen 'uurlijkse' briefings ontvangt, verklaarde dat Iran met het doden van demonstranten een 'rode lijn' had overschreden. Hij liet doorschemeren dat de Amerikaanse defensieafdelingen 'zeer serieuze opties' overwegen, waarbij het gebruik van geweld niet is uitgesloten. Trump noemde ook de mogelijkheid van overleg met Elon Musk om Starlink-internettoegang te vergroten als reactie op de overheidsblokkade. Als direct antwoord waarschuwde de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf dat Amerikaanse militaire installaties en Israëlische belangen in de regio 'legitieme doelwitten' zouden worden bij een aanval door de VS.

De officiële lezing van de situatie blijft verdeeld en tegenstrijdig. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, houdt vol dat de situatie 'volledig onder controle' is. Hij beschuldigt de Verenigde Staten en Israël ervan geweld aan te wakkeren en gewapende elementen onder de demonstranten te introduceren sinds 8 januari. Aan de andere kant roept de verbannen kroonprins Reza Pahlavi de internationale gemeenschap op tot steun, sprekend van een 'reële kans' voor Iraniërs om 'hun land terug te winnen'. De procureur-generaal, Mohammad Movahed-Azad, dreigde demonstranten te bestempelen als 'vijanden van God', wat de doodstraf kan betekenen. Tegelijkertijd beweert de gouverneur van Teheran, Mohammad Sadegh Motamedian, dat de protesten 'snel aan het afnemen zijn'.

De internationale reactie is eveneens gepolariseerd. Woordvoerder Mao Ning van het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken sprak zich uit tegen elke vorm van buitenlandse inmenging in de interne aangelegenheden van Iran. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu hielden overleg over mogelijke Amerikaanse stappen, waarna Israël zijn troepen in verhoogde paraatheid bracht. De Iraanse Opperste Leider, Ayatollah Ali Khamenei, beschuldigde de demonstranten ervan een buitenlandse agenda te volgen, bedoeld om president Trump te behagen. Deze ontwikkelingen, die mede voortkomen uit de nasleep van de oorlog met Israël en de VS in juni 2025, leggen de diepe structurele kwetsbaarheid van het Iraanse economische model bloot, waarbij schattingen suggereren dat tegen begin 2026 wel 10 procent van de bevolking met honger wordt bedreigd.