Protesty w Iranie wchodzą w trzeci tydzień: Groźba interwencji USA w obliczu ofiar śmiertelnych

Antyrządowe demonstracje w Islamskiej Republice Iranu trwają już trzeci tydzień, licząc od 12 stycznia 2026 roku. Początkowo, pod koniec grudnia 2025 roku, wybuchły one w wyniku głębokiego zapaści gospodarczego. Kluczowym czynnikiem było drastyczne osłabienie waluty narodowej – irański rial stracił niemal połowę wartości w stosunku do dolara amerykańskiego. Dodatkowo, na początku stycznia 2026 roku, inflacja roczna sięgnęła, według niektórych szacunków, poziomu 42,2–42,5%. Obserwatorzy zauważają, że hasła protestujących szybko ewoluowały od kwestii ekonomicznych do otwartych wezwań o zmianę panującego reżimu teokratycznego.

Odpowiedź irańskich władz na narastające niezadowolenie była niezwykle stanowcza. Władze sięgnęły po zaawansowane systemy nadzoru, w tym drony. Co więcej, od 8 stycznia 2026 roku wprowadzono niemal całkowite ograniczenie dostępu do Internetu. Organizacja NetBlocks doniosła, że w efekcie tego działania łączność sieciowa spadła do zaledwie około 1% normy. Według zweryfikowanych danych organizacji praw człowieka HRANA z 11 stycznia, bilans ofiar śmiertelnych osiągnął co najmniej 538 osób – 490 stanowili protestujący, a 48 funkcjonariusze służb bezpieczeństwa. Całkowita liczba aresztowanych przekroczyła 10 600 osób. W stolicy, Teheranie, odnotowano znaczne zniszczenia; mer Alireza Zakani poinformował o spaleniu 25 meczetów oraz unieruchomieniu 26 banków i 10 instytucji państwowych. Władze Iranu ogłosiły trzydniową żałobę narodową ku czci poległych funkcjonariuszy.

W tle wewnętrznego kryzysu nasiliła się retoryka międzynarodowa, szczególnie między Teheranem a Waszyngtonem. Prezydent USA Donald Trump, który – jak sam stwierdził – otrzymuje raporty „co godzinę”, oświadczył, że Iran „przekroczył czerwoną linię” z powodu śmierci demonstrantów. Zaznaczył, że resorty obrony USA rozważają „bardzo poważne opcje” działania, nie wykluczając użycia siły. Trump wspomniał również o możliwości konsultacji z Elonem Muskiem w celu rozszerzenia dostępu do Internetu poprzez Starlink, jako odpowiedź na rządową blokadę. W reakcji na te zapowiedzi, Przewodniczący irańskiego parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf ostrzegł, że w przypadku ataku ze strony USA, amerykańskie obiekty wojskowe, a także aktywa Izraela w regionie, staną się „uzasadnionymi celami”.

Oficjalne stanowiska dotyczące sytuacji pozostają niejednolite. Minister Spraw Zagranicznych Iranu Abbas Araqchi upiera się, że sytuacja jest „całkowicie pod kontrolą”, obwiniając Stany Zjednoczone i Izrael o podżeganie do przemocy oraz o obecność uzbrojonych elementów wśród demonstrantów od 8 stycznia. Z drugiej strony, wygnany następca tronu Reza Pahlavi gorąco apeluje o wsparcie międzynarodowe, sugerując, że istnieje „realna szansa” dla Irańczyków na „odzyskanie swojego kraju”. Prokurator Generalny Mohammad Movahhed-Azad grozi, że protestujący mogą zostać uznani za „wrogów Boga”, co jest zagrożone karą śmierci. Tymczasem gubernator Teheranu Mohammad Sadegh Motamedian twierdzi, że protesty „szybko wygasają”.

Międzynarodowa reakcja jest wyraźnie spolaryzowana. Przedstawicielka chińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Mao Ning wyraziła sprzeciw wobec jakiejkolwiek ingerencji zewnętrznej w wewnętrzne sprawy Iranu. Sekretarz Stanu USA Marco Rubio oraz premier Izraela Benjamin Netanjahu odbyli konsultacje na temat potencjalnych kroków USA, w związku z czym Izrael postawił swoje siły w stan podwyższonej gotowości. Najwyższy Przywódca, Ajatollah Ali Chamenei, z kolei, oskarżył protestujących o realizowanie obcej agendy, mającej na celu przypodobanie się prezydentowi Trumpowi. Wydarzenia te, zaostrzone przez konsekwencje wojny z Izraelem i USA w czerwcu 2025 roku, uwypuklają głęboką strukturalną kruchość irańskiego modelu gospodarczego, w którym, według niektórych szacunków, do początku 2026 roku nawet 10% populacji stanęło w obliczu zagrożenia głodem.