Öznel Yaş Algısı Biyolojik Yaşlanmayı Yavaşlatarak Sağlıklı Yaşam Süresini Destekliyor

Bireyin kronolojik yaşından daha genç algılanması, hem sağlık parametreleri hem de yaşam süresi üzerinde ölçülebilir pozitif etkiler sunmaktadır. Bu öznel yaş metriği, bireylerin daha sağlıklı yaşam tarzı seçimleri yapma eğiliminde olmaları ve biyolojik yaşlanma süreçlerine karşı artan bir direnç göstermeleriyle güçlü bir korelasyon sergilemektedir. Araştırmalar, kendilerini gerçek yaşlarından üç veya daha fazla yıl genç hisseden kişilerin, kendilerini yaşıtlarından daha yaşlı algılayanlara kıyasla ölüm riskini neredeyse yarı yarıya azalttığını göstermektedir. Bu olumlu benlik algısı, bireyleri düzenli fiziksel aktiviteye yönlendirerek ve yeni deneyimlere açık olmalarını teşvik ederek genel bir canlılık durumunu desteklemektedir.

Uzmanlar, genç bir öznel yaş algısını sürdürmenin, yaşlanmayı inkâr etmekten ziyade, yaşam boyu sürecek bir dayanıklılığı destekleyen bir zihniyet benimsemekle yakından ilgili olduğunu belirtmektedir. Yaşlanma, organizmanın hücre, doku ve sistem düzeyinde zamanla geri dönüşü olmayan yapısal ve fonksiyonel değişikliklerle karakterize edilen fizyolojik bir süreçtir ve doğumla başlar. Dünya Sağlık Örgütü'nün 1998 raporuna göre yaşlılık, 65 yaş sınırı ile tanımlanmış olup, özürlülüklerin artması ve başkalarına bağımlılığın yükselmesiyle ilişkilendirilmiştir. Türkiye İstatistik Kurumu projeksiyonlarına göre, erkeklerde doğumdaki yaşam beklentisi 2013'te 74,7 yıldan 2020'de 78,6 yıla yükselirken, kadınlarda bu rakam 79,2 yıldan 81,3 yıla çıkmıştır. Bu uzayan yaşam süresi, sağlıklı yaş alma kavramını öncelikli hale getirirken, genç hissetme gibi psikolojik faktörlerin rolü giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

Sağlıklı yaş alma, yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal yönden tam bir iyilik halini ifade eden bir kavramdır. Fiziksel aktivitenin bu süreçteki önemi bilimsel olarak kanıtlanmıştır; düzenli egzersiz, kas ve kemik sağlığını destekleyerek kronik hastalık riskini azaltır ve yaşam süresini uzatır. Üsküdar Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Esma Ulusoy'a göre, uzun ömürlülük için yaşam tarzı faktörleri genetik yatkınlıktan daha belirleyicidir ve aralıklı oruç gibi uygulamalar bu sürece katkı sağlayabilir. Ayrıca, Üsküdar Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Hazal Ayas, fiziksel aktivitenin biyolojik iyi oluşa doğrudan etkisi olduğunu ve hareket etmenin yaşama devam edebilmekle eşdeğer olduğunu vurgulamaktadır.

Bireyin kendini fiziksel olarak iyi hissetmesi, psikolojik olarak da iyi hissetmesini tetiklemekte ve bu durum bilişsel kapasitenin daha etkin kullanılmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda, genç hissetme, bireyin daha fazla egzersiz yapma ve yeni tecrübeler edinme motivasyonunu artırarak, biyolojik yıpranmayı yavaşlatma mekanizmalarını dolaylı olarak güçlendirmektedir. Yaşlılık algısı üzerine yapılan araştırmalar, bu algının sosyo-ekonomik faktörlerle de ilişkili olduğunu göstermektedir. Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde Aralık 2014-Mart 2015 tarihleri arasında yapılan bir anket çalışmasında, katılımcıların yaşlılığı başlangıç yaşı olarak belirledikleri ortalama değer 60,84±8,82 olarak tespit edilmiştir. Bu çalışmada eğitim düzeyi ile yaşlılık başlangıç yaşı algısı arasında anlamlı bir fark bulunmuş; üniversite mezunlarında yaşlılık başlangıcı algısı daha yüksek yaşlara kayarken, eğitimsiz veya ilkokul mezunlarının %70'i 65 yaş üstünü yaşlılık başlangıcı olarak görmüştür.

Başkent Üniversitesi'nde 65 yaş üstü 200 gönüllü üzerinde yapılan bir çalışmada ise, yaşam kalitesi (WHOQOL-OLD-TR) ile yaşlanma algısı (AYTA-TR) arasında anlamlı pozitif bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, bireyin zihinsel durumu ve yaşam kalitesine dair öznel değerlendirmesinin, sadece biyolojik süreçleri değil, aynı zamanda sosyal ve eğitimsel geçmişini de yansıttığını göstermektedir. Sağlıklı yaş alma hedefine ulaşmada, bireyin kendini ne kadar zinde ve aktif algıladığı kritik bir rol oynamaktadır.