Dramat „Norymberga”: psychologiczny pojedynek na tle historycznego trybunału

Historyczny dramat „Norymberga” w reżyserii Jamesa Vanderbilta zadebiutował na ekranach 28 stycznia 2026 roku. Premiera ta została celowo zsynchronizowana z osiemdziesiątą rocznicą rozpoczęcia tego przełomowego procesu sądowego, który na zawsze zmienił oblicze światowej sprawiedliwości. Scenariusz produkcji oparto na dokumentalnej pracy Jacka El-Hai zatytułowanej „Nazista i psychiatra”, co pozwoliło twórcom przenieść punkt ciężkości z samej sali rozpraw na płaszczyznę intensywnego starcia intelektualnego. Film wnikliwie analizuje bezprecedensowe wyzwania prawne związane z pociągnięciem do odpowiedzialności za zbrodnie wojenne, które stały się fundamentem współczesnego prawa międzynarodowego, wprowadzając do obiegu pojęcia ludobójstwa oraz zbrodni przeciwko ludzkości.

W centrum tej filmowej opowieści znajduje się Hermann Göring, w którego postać wcielił się Russell Crowe. Ten wpływowy lider nazistowski oddał się w ręce wojsk amerykańskich 7 maja 1945 roku, stając się jednym z najważniejszych więźniów powojennej Europy. Jego ekranowym antagonistą jest Rami Malek, grający Douglasa Kelleya – amerykańskiego psychiatrę wojskowego. Kelley otrzymał zadanie oceny poczytalności oskarżonych jeszcze przed rozpoczęciem oficjalnych przesłuchań. W rzeczywistości doktor Kelley spędził około ośmiu miesięcy na rozmowach z nazistowskimi przywódcami w hotelu w Luksemburgu, stosując zaawansowane metody diagnostyczne, w tym słynny test Rorschacha, aby zgłębić tajniki ich psychiki i zrozumieć motywacje stojące za ich czynami.

Göring, przedstawiony jako charyzmatyczny mówca i przebiegły strateg, nawiązuje z Kelleyem skomplikowany dialog, próbując za wszelką cenę zachować kontrolę nad własnym wizerunkiem i narracją historyczną. Z kolei psychiatra dąży do zrozumienia samej istoty zła tkwiącej w człowieku, co prowadzi do fascynującej wymiany zdań między obiema postaciami. W obsadzie znalazł się również Michael Shannon, który gra członka Sądu Najwyższego odpowiedzialnego za organizację procesu, wprowadzającego do praktyki prawniczej kluczowe koncepcje sprawiedliwości. Choć niektórzy krytycy wytykają filmowi pewną dydaktyczność w sposobie prowadzenia narracji, większość uznaje to kinowe studium pamięci i ekstremizmu za niezwykle istotne i aktualne dla współczesnego społeczeństwa.

Produkcja, która była prezentowana między innymi na festiwalu filmowym w Toronto, gdzie nagrodzono ją imponującą, czterominutową owacją na stojąco, świadomie unika pułapki czysto historycznego widowiska nastawionego na akcję. Zamiast tego twórcy skupiają się na psychologicznym pojedynku, w którym role myśliwego i ofiary ulegają nieustannym zmianom, budując napięcie w zamkniętych pomieszczeniach. Linia fabularna, czerpiąca z książki El-Hai, kładzie nacisk na fakt, że idee propagowane przez Göringa mogą wciąż znajdować podatny grunt w pewnych kręgach. Film służy zatem jako poważne ostrzeżenie przed potencjalnym odrodzeniem się radykalnych poglądów i mechanizmami manipulacji społecznej.

Należy przypomnieć, że proces norymberski, który oficjalnie rozpoczął się 20 listopada 1945 roku, stanowił zwieńczenie wspólnych wysiłków aliantów – w tym prawników z ZSRR, Wielkiej Brytanii, Francji oraz USA – mających na celu ustanowienie odpowiedzialności za zbrodnie przeciwko pokojowi. Ten historyczny precedens stał się wzorcem dla późniejszych międzynarodowych trybunałów, takich jak te rozliczające okrucieństwa w Rwandzie czy byłej Jugosławii. W Rosji premierę filmu zaplanowano na 19 marca, co podkreśla niesłabnące międzynarodowe zainteresowanie analizą dziedzictwa tego trybunału oraz potrzebę ciągłego osądzania przeszłości w celu ochrony przyszłości.