Debiut dokumentu „Pan Nikt kontra Putin” w Ameryce Północnej: Wstrząsający obraz militaryzacji rosyjskich szkół

21 stycznia 2026 roku na ekrany kin w Ameryce Północnej wszedł głośny film dokumentalny zatytułowany „Pan Nikt kontra Putin”, który rzuca światło na postępującą militaryzację instytucji edukacyjnych w Federacji Rosyjskiej. Dzieło stworzone przez reżysera Davida Borensteina oraz współreżysera Pawła Tałankina zdążyło już zyskać międzynarodowe uznanie, zdobywając Nagrodę Specjalną Jury w sekcji światowego kina dokumentalnego na festiwalu Sundance w 2025 roku. Prawa do dystrybucji na tym kontynencie pozyskała firma Kino Lorber, która zapowiedziała nie tylko pokazy w wybranych kinach, ale także premierę w serwisie streamingowym Kino Film Collection, zaplanowaną na 22 stycznia.

Produkcja jest efektem współpracy duńskiej firmy Made in Copenhagen oraz czeskiego studia Pink Productions. Film odniósł znaczący sukces, trafiając na krótką listę kandydatów do Nagrody Akademii (Oscara) w 2026 roku w kategorii najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego. Głównym motywem obrazu jest działalność Pawła Tałankina, byłego nauczyciela, który opuścił Rosję w czerwcu 2024 roku. Tałankin w sposób tajny rejestrował proces państwowej indoktrynacji w szkole nr 1 w miejscowości Karabsz w obwodzie czelabińskim, dokumentując zmiany zachodzące po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku.

Pracując jako pedagog-organizator i wideograf, Tałankin był naocznym świadkiem transformacji placówki edukacyjnej z miejsca sprzyjającego samorealizacji w przestrzeń służącą krzewieniu państwowej ideologii i militaryzmu. Przez dwa lata gromadził materiały, uciekając się do fortelu: do rosyjskiego Ministerstwa Oświaty przesyłał kopie nagrań o niższej jakości, podczas gdy wersje z wysokiej jakości dźwiękiem i obrazem zachowywał na ukrytym dysku twardym. Według relacji Tałankina, aż 90% zarejestrowanych przez niego ujęć było pierwotnie przeznaczonych do celów oficjalnych i sprawozdawczych.

Za scenariusz, montaż oraz postprodukcję odpowiadał David Borenstein, który nawiązał współpracę z Tałankinem przez internet. Wsparcie produkcyjne zapewniła producentka Helle Faber oraz koproducenci Radovan Síbrt i Alžběta Karásková, przy wsparciu funduszu Nordisk Film & TV Fond. Lisa Schwartz, stojąca na czele działu dystrybucji Kino Lorber, zaznaczyła, że film ma kluczowe znaczenie w epoce dezinformacji, podkreślając niezwykłą odwagę Tałankina w starciu z „naprawdę przerażającym przeciwnikiem”. Jury festiwalu Sundance wyróżniło obraz za odważne udokumentowanie podstępnych mechanizmów propagandy w rosyjskich szkołach oraz za ukazanie, jak łatwo dezinformacja może stać się narzędziem manipulacji.

Mimo powszechnego uznania, niektórzy krytycy, w tym recenzenci z The A.V. Club, zwracali uwagę na pewne ograniczenia skali filmu, wynikające z koncentracji na losach tylko jednej placówki. Paweł Tałankin, który w chwili rozpoczęcia prac nad filmem miał około 33-34 lata, wyraził nadzieję na ewentualny powrót do Karabsza, nazywając swoje dzieło „filmem o miłości” do kraju i jego mieszkańców. Dystrybucja w Stanach Zjednoczonych, obejmująca również takie regiony jak Portoryko czy Guam, potwierdza globalne zainteresowanie tym świadectwem życia Rosjan w warunkach narastającej presji politycznej.