Lokalne burze pyłowe na Marsie przyspieszają utratę wody do przestrzeni kosmicznej

Dzisiejszy obraz Marsa jako jałowej i mroźnej pustyni stoi w jaskrawym kontraście z licznymi dowodami geologicznymi, które wskazują na znacznie bardziej wilgotną przeszłość tej planety. Dawne koryta rzek oraz minerały przekształcone przez działanie wody jednoznacznie sugerują, że Czerwona Planeta była niegdyś światem zdolnym do podtrzymania życia. Jednym z kluczowych wyzwań współczesnej planetologii pozostaje zrozumienie mechanizmów, które doprowadziły do utraty ogromnej części marsjańskiej hydrosfery. Szacuje się, że w ciągu miliardów lat planeta straciła ilość wody wystarczającą do pokrycia całej jej powierzchni warstwą o grubości kilku metrów.

Międzynarodowy zespół naukowców rzucił nowe światło na ten proces w artykule opublikowanym 2 lutego 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma Communications Earth & Environment. Autorzy opracowania, wśród których znaleźli się Adriana Briceño z Instytutu Astrofizyki Andaluzji (IAA-CSIC) oraz Sohyeok Oh z Uniwersytetu Tokijskiego, po raz pierwszy udowodnili, że intensywne, lecz lokalne i niesezonowe burze pyłowe mogą powodować gwałtowny transport pary wodnej do najwyższych warstw atmosfery. Zjawisko to zaobserwowano podczas lata na półkuli północnej – okresu, który dotychczas uznawano za mało aktywny pod względem tak dynamicznego przemieszczania wilgoci.

Aby precyzyjnie ocenić skalę ucieczki wody z planety, naukowcy mierzą ilość pary wodnej, która po rozpadzie cząsteczek w atmosferze ulatuje w przestrzeń kosmiczną. Tradycyjne modele klimatyczne zakładały, że największy odpływ następuje podczas cieplejszego lata na półkuli południowej, kiedy to para unosi się na duże wysokości i może opuścić planetę. Najnowsze badania ujawniły jednak anomalny wzrost stężenia pary wodnej w środkowej atmosferze Marsa w trakcie 37. roku marsjańskiego (odpowiadającego ziemskim latom 2022–2023). Ten niespodziewany skok został wywołany przez lokalną, lecz niezwykle gwałtowną burzę w rejonie krateru Antoniadi, położonego na południowy zachód od regionu Syrtis Major.

Przełomowe odkrycie było możliwe dzięki kompleksowej analizie danych zebranych przez instrument NOMAD, znajdujący się na pokładzie sondy ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO), we współpracy z informacjami z Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) oraz Emirates Mars Mission (EMM). W wyniku tej niesezonowej burzy doszło do gwałtownego wyrzutu pary wodnej na wysokość od 60 do 80 kilometrów. Szczególnie w wysokich szerokościach geograficznych półkuli północnej odnotowano stężenie wody dziesięciokrotnie wyższe niż zazwyczaj, co całkowicie wykraczało poza przewidywania dotychczasowych modeli klimatycznych i atmosferycznych.

Choć nadmiar pary wodnej uległ rozproszeniu po całej planecie w ciągu zaledwie kilku tygodni, zdarzenie to obnażyło niedoceniany dotąd mechanizm degradacji marsjańskiej atmosfery. Krótko po zakończeniu burzy zarejestrowano wzrost ilości wodoru w egzosferze, który był około 2,5 raza większy w porównaniu z analogicznymi sezonami w poprzednich latach. Potwierdza to tezę, że nawet stosunkowo niewielkie, regionalne zjawiska pogodowe mogą znacząco intensyfikować transport pary wodnej na pułapy, z których wodór z łatwością ucieka w próżnię kosmiczną, co trwale przyczynia się do osuszania planety.

Wyniki tych badań uzupełniają naszą wiedzę o procesie odwadniania Marsa, który postępuje od milionów lat. Wcześniej naukowcy modelujący marsjański cykl hydrologiczny zakładali, że głównym motorem utraty wody są globalne burze pyłowe oraz sezon letni na południu. Jednak nowe dane z instrumentu NOMAD i sondy TGO wskazują, że dynamika klimatu Czerwonej Planety jest o wiele bardziej złożona. Lokalne anomalie pogodowe odgrywają w procesie ulatniania się składników atmosfery znacznie istotniejszą rolę, niż sądzono, co otwiera nowe kierunki dla doprecyzowania modeli klimatycznych Marsa.