Mars'taki Yerel Toz Fırtınaları Su Buharının Üst Atmosfere Taşınmasını Tetikliyor

Mars'ın günümüzdeki çorak ve ıssız bir çölü andıran görüntüsü, geçmişteki sulak dönemlerine dair jeolojik kanıtlarla büyük bir tezat oluşturmaktadır. Antik nehir yatakları ve su etkisiyle başkalaşmış mineraller, Kızıl Gezegen'in bir zamanlar yaşamı destekleyebilecek bir ekosisteme sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Gezegen bilimciler için en kritik sorulardan biri, Mars'ın devasa hidrosferini nasıl kaybettiğini anlamaktır. Tahminlere göre, milyarlarca yıl içinde gezegen, yüzeyini birkaç metre derinliğinde kaplayabilecek kadar büyük bir su kütlesini uzaya kaçırmıştır.

Uluslararası bir araştırma ekibi, 2 Şubat 2026 tarihinde Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan makalelerinde bu sürece dair çarpıcı veriler sundu. Endülüs Astrofizik Enstitüsü'nden (IAA-CSIC) Adriana Briceño ve Tokyo Üniversitesi'nden Sohhyeok Oh gibi isimlerin yer aldığı çalışma, yoğun ancak yerel ölçekli ve mevsim dışı toz fırtınalarının su buharını atmosferin üst katmanlarına taşıyabildiğini kanıtladı. Özellikle Kuzey Yarımküre yaz mevsiminde gerçekleşen bu olay, daha önce bu tür nem transferleri için pasif kabul edilen bir döneme ışık tutmaktadır.

Su kaybının boyutlarını belirlemede en temel parametre, atmosferdeki moleküllerin parçalanması sonucu uzaya kaçan su buharının ölçülmesidir. Geleneksel bilimsel görüş, suyun en büyük tahliyesinin Güney Yarımküre'nin daha sıcak geçen yaz aylarında gerçekleştiğini savunuyordu. Ancak bu yeni araştırma, 37. Mars yılında (Dünya takvimiyle 2022–2023 yılları) orta atmosferdeki su buharı konsantrasyonunda anormal bir artış tespit etti. Bu ani yükselişin, Syrtis bölgesinin güneybatısındaki Antoniadi krateri civarında meydana gelen şiddetli ve yerel bir fırtınadan kaynaklandığı belirlendi.

Bu önemli keşif, ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) üzerindeki NOMAD cihazından gelen verilerin, Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) ve Emirates Mars Mission (EMM) tarafından sağlanan bilgilerle harmanlanmasıyla elde edildi. Mevsim dışı gerçekleşen bu fırtına sonucunda, su buharı beklenmedik bir şekilde 60 ila 80 kilometre yüksekliğe kadar ulaştı. Özellikle Kuzey Yarımküre'nin yüksek enlemlerinde su yoğunluğunun normal seviyelerin tam on katına çıktığı gözlemlendi. Bu durum, mevcut iklim modellerinin öngöremediği bir atmosferik olay olarak kayıtlara geçti.

Atmosfere yayılan fazla su buharı birkaç hafta içinde gezegen geneline dağılmış olsa da, bu vaka su kaybı mekanizmalarının ne kadar hafife alındığını gösterdi. Olayın hemen ardından ekzosferdeki hidrojen miktarının, önceki yılların aynı dönemine kıyasla yaklaşık 2,5 kat arttığı saptandı. Bu veriler, nispeten küçük ölçekli bölgesel fırtınaların bile su buharını yüksek irtifalara taşıyarak uzay boşluğuna kaçışını ciddi şekilde hızlandırabileceğini teyit etmektedir. Bu yüksekliklere ulaşan su molekülleri, güneş radyasyonuyla parçalanarak uzay boşluğuna geri dönülemez bir şekilde kaçmaktadır.

Yapılan bu kapsamlı çalışmalar, Mars'ın milyonlarca yıl süren kuruma sürecine dair eksik parçaları tamamlamaktadır. Bilim insanları daha önce su döngüsünü modellerken, kaybın ana kaynağı olarak küresel toz fırtınalarını ve Güney Yarımküre yazını temel alıyordu. Ancak TGO ve NOMAD verileriyle desteklenen bu yeni bulgular, Mars'ın iklim dinamiklerinin sanılandan çok daha karmaşık olduğunu kanıtlıyor. Yerel hava anomalilerinin atmosferik kayıplardaki kritik rolü, Kızıl Gezegen'in gelecekteki iklim modellerinin yeniden yapılandırılmasına ve Mars'ın evriminin daha iyi anlaşılmasına öncülük edecektir.