Verklaringen Premier Japan over Taiwan Intensiveren Crisis met de Volksrepubliek China

De geopolitieke spanningen in Oost-Azië zijn in november 2025 fors opgelopen na uitspraken van de Japanse premier, Sanae Takaichi, betreffende de status van Taiwan (Republiek China, RC). Tijdens een toespraak in het parlement op 7 november bestempelde mevrouw Takaichi een mogelijke aanval van de Volksrepubliek China (VRC) op Taipei als een ‘situatie die het voortbestaan van Japan bedreigt’.

Deze uitspraak, die uniek is voor een Japanse regering sinds de Tweede Wereldoorlog met betrekking tot Taiwan, zou een basis kunnen vormen voor een militaire reactie van Tokio, conform de wetgeving inzake collectieve zelfverdediging die in 2015 onder het bewind van Shinzo Abe werd aangenomen. Het is een duidelijke afwijking van de voorzichtige diplomatie die men gewend was.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken van de VRC reageerde onmiddellijk en noemde de verklaring van Takaichi ‘buitengewoon gevaarlijk’ en ‘provocerend’. Als direct gevolg hiervan riep Peking op 14 november de Japanse ambassadeur in de VRC, Kensugi Kanasuhi, op het matje en legde het onmiddellijk economische sancties op. Deze maatregelen omvatten een totaalverbod op de import van Japanse zeevruchten, wat een zware klap betekende voor de Japanse visserijsector.

Bovendien adviseerden de Chinese autoriteiten hun staatsburgers om af te zien van toeristische reizen naar Japan. Analisten schatten dat het potentiële verlies voor de Japanse economie, door het wegvallen van de jaarlijks 6 miljoen Chinese toeristen, oploopt tot circa 11 miljard Amerikaanse dollars. Na deze stap volgden vertragingen in de vertoning van Japanse films en de annulering van culturele evenementen op het vasteland van China.

De woordvoerder van het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken, Geng Shuang, bevestigde de positie van Peking op 28 november. Hij benadrukte dat de terugkeer van Taiwan naar China een onlosmakelijk onderdeel is van de naoorlogse internationale orde, zoals vastgelegd in de Verklaringen van Caïro en Potsdam. Als reactie op de economische druk van Peking plaatste de Taiwanese president Lai Ching-te een foto op sociale media waarop hij sushi at, wat tot grote verontwaardiging leidde in Peking.

Tegelijkertijd toont Taipei vastberadenheid in het versterken van de defensiecapaciteit, met plannen om de defensie-uitgaven in 2026 al op te voeren tot 3,3% van het Bruto Binnenlands Product. Dit wijst op een duidelijke escalatie van de militaire paraatheid in de regio.

De diplomatieke vete zou nog een vervolg kunnen krijgen, zo waarschuwde de Taiwanese minister van Buitenlandse Zaken, Lin Chia-lung, op 2 december, hoewel hij tegelijkertijd hoop uitsprak op een compromis. De situatie wordt gecompliceerd door een naderende ontmoeting tussen de leiders van de Verenigde Staten en de VRC. De Amerikaanse president Donald Trump heeft de uitnodiging van de Chinese president Xi Jinping om Peking in april 2025 te bezoeken aanvaard, wat op 24 november werd bekendgemaakt.

Eind november drong Trump in een telefoongesprek bij Takaichi aan op terughoudendheid, zonder concrete eisen te stellen. Taiwan uit zijn bezorgdheid dat Trump tijdens deze top mogelijk concessies zou kunnen doen over de Taiwanese kwestie in ruil voor Chinese medewerking bij het oplossen van de conflicten in Oekraïne en Gaza. Deze top in april 2025 wordt daarmee een cruciaal moment voor de bepaling van de regionale veiligheidsrichting.

De onderliggende spanning heeft ook een historische component, waaronder het aanhoudende geschil tussen Peking en Tokio over de Senkaku/Diaoyu-eilanden in de Oost-Chinese Zee, waar Japan recentelijk raketsystemen heeft gestationeerd. De uitspraken van Takaichi breken met de traditionele terughoudendheid van Japanse premiers, die voorzichtige formuleringen over Taiwan hanteerden om een fragiel evenwicht te bewaren. Terwijl China de diplomatieke druk opvoert, zijn grote luchtvaartmaatschappijen, waaronder Air China, China Southern Airlines en China Eastern Airlines, begonnen met het aanbieden van gratis omboekingen voor vluchten naar Japan. Deze crisis legt de kwetsbaarheid bloot van de veiligheidsarchitectuur in de Indo-Pacific, die afhankelijk is van het complexe diplomatieke schaakspel tussen Washington, Peking en Tokio.